بيان انحصار عبادت براى خداى تعالى ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده

بيان انحصار عبادت براى خداى تعالى‏

بدان كه خداى تعالى منزّه از مثل، دوّم و دوگانگى است و لكن همه‏ى مثل‏هاى اعلى (برتر) براى اوست، انسان (كامل) مثل اعلاى خداى تعالى است.

پس مثل حقّ تعالى در عالم كبير با املاك، افلاك، زمين و مواليدش مثل نفس انسانى در عالم صغير است با قواى عالى و دانى، و ارواح حيوانى آسمانى، و اعضاى زمينى و صور ذهنيّه ‏اش.

پس شأن صور ذهنى نسبت به نفس شأن ملائكه‏ى مقرّبين است كه هيچ شأنى جز وابستگى صرف ندارد، به هيچ وجهى از وجوه داراى انانيّت و استقلال نيست و شأن قواى مدركه و محرّكه شأن نفوس و عالم مثال است و شأن اعضا شأن عالم طبع است، و همان‏طورى‏ كه شأن اعضا در صورت سلامت و صحّت انقياد و تسليم نفس و عبوديّت آن است عالم طبع نيز با تمام وجودش كه در صورت سلامت و صحّت، شأنش انقياد عبوديّت است.

و همان‏طورى‏ كه اعضا در صورت بروز آفت گاهى از انقياد نفس خارج مى‏ شود اجزاى عالم نيز در صورت بروز آفت به موجب گمراه كردن شيطان يا آفت خودپسندى و غرور هم چنان كه در افراد انسان، شياطين و جنّ ديده مى‏ شود كه از انقياد خدا و اطاعت او خارج مى‏ شوند و به طورى كه اعضاى غير سالم و مريض كه از اطاعت نفس خارج گشته و به حكم آفت مطيع طبع گرديده است به طور مطلق خارج از انقياد نفس نيست، همين طور اجزاى عالم آفت دار وقتى كه از اطاعت خدا خارج مى‏ شود داخل در اطاعت شيطان مى‏ گردد، و به حكم آفت با اختيار خود ساير اجزاى عالم را عبادت مى‏ كند از قبيل: ملايكه، آسمانى ‏ها، زمينى‏ ها، شياطين و جنّ، همين طور از ابتدا بدون اين كه خود بفهمد شيطان را عبادت مى‏ كند، از نظر تكوين از اطاعت خدا خارج نشده است.

چون اجزاى عالم مظاهر خداى واحد، احد و قهّار بر حسب اسماى لطفى و قهرى اوست عبادت انسان به هر معبودى كه باشد اختيار عبادت خدا نيز هست، بر خلاف طبايع انسانها كه آن‏ها مظاهر صرف نفس نيست مگر از يك راه دور، جز راسخون در علم آن را نمى ‏دانند، و از همين جهت است كه اعضاى آفت دار مطيع نفس و عبادت‏ كننده‏ى مطلق آن نمى ‏باشد.

پس انسان در عبادت اختيارى كه براى شيطان مى‏كند مانند شيطان‏پرستهايا عبادتى كه براى جنّ انجام مى‏دهد مانند كاهنان و پيروان جنّ يا عبادت كننده‏ى عناصر مانند بعضى از زرتشتى‏ ها يا آب و هوا و زمين، و مواليدپرست مانند وثنى‏ها يا آنان كه سنگ و درخت و نباتات را مى‏ پرستند.

يا مانند پرستش حيوانات به توسّط سامريها يا بعضى از هنديها، و مثل جمشيدى‏ ها فرعونيان كه انسان‏ پرست بودند و اقرار بر الوهيّت او داشتند، يا مثل بعضى از صابئى ‏ها (ستاره ‏پرست‏ ها) يا ملائكه‏ پرست ها.

و نيز همانند بيشتر هنديها از جمله آنهايى كه قايل بر پرستش ذكر و فرج انسان (آلت تناسلى مرد و زن) هستند مثلا بعضى از آن‏ها قايل بر پرستش ذكر «مهاديو» ملائكه‏ى بزرگ و فرج زن او هستند همه‏ى اين‏ها بدون اين كه بفهمند خدا را عبادت مى‏كنند، چون همه‏ى معبودها مظاهر خداى تعالى به تناسب اسماى او هستند، و لذا گفته شده‏

اگر مؤمن بدانستى كه بت چيست؟		يقين كردى كه دين در بت‏پرستى‏

اگر كافر ز بت آگاه بودى‏		چرا در دين خود گمراه بودى‏

مولوى معنوى قدّس سرّه فرموده:

ساخت موسى قدس در باب صغير		تا فرود آرند سر قوم زحير

زان كه جبّاران بدند و سرفراز		دوزخ آن باب صغير است و نياز

آن چنان آن حقّ ز لحم و استخوان‏		از شهان باب صغيرى ساخت هان‏

ساخت سرگين‏دانكى محرابشان‏		نام آن محراب مير و پهلوان‏

چون عبادت بود مقصود از بشر		شد عبادتگاه گردنكش سقر

و لكن چون آن عبادت ناشى از امر تكليفى خدا نبود موجب استحقاق اجر و ثواب نمى‏ شوند بلكه موجب استحقاق عقوبت و عذابند.

پس بنابراين معناى آيه چنين مى‏شود: خداوند تو حكم كرده با حكم حتمى كه تخلف ‏ناپذيرست، تا هيچ بنده ‏اى بر هيچ يك از اشيا عبادت نكند، مگر اين كه آن عبادت براى خدا واقع شود و با قضا و امر تكوينى او صورت بگيرد، و خداوند با قضاى حتمى خود حكم كرده كه: عبادت از هيچ عبادت كننده ‏اى براى هيچ معبودى صحيح نباشد، مگر با اذن و اراده‏ى خدا، از سوى ديگر با قضاى تكليفى خود حكم نمود بدين گونه كه با زبان انبياى خود امر كرد تا جز او را عبادت نكنيد.

پس هر كس در عبادتش توجّه بر غير خدا داشته باشد از قضا و امر تكليفى او خارج شده است و عبادت را با اذن او انجام نداده است، پس‏ عبادتش صحيح نمى ‏باشد پس مستحقّ عقوبت از جانب خداى تعالى است.

ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطانعلیشاه»سوره الإسراء23-43