محاسبه اعمال _ ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطانعلیشاه»
«وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ»:
عطف است به جمله قبلى و در آن دفع توهّم است، زيرا ممكن است اين توهّم پيش آيد كه اعمال بندگان زياد است و به تدريج حاصل مىشود، به نحوى كه ضبط آنها ممكن نيست تا خداوند به سبب اعمال به بندگان پاداش دهد. پس، خداوند براى دفع اين توهّم فرمود: كه خداوند، بزرگ و كوچك و كم و زياد همه را محاسبه مىنمايد، و چيزى از خدا مخفى نمىماند، زيرا حساب او سريع است، و از سرعت حساب او اين است كه به حساب همه در يك آن نگاه مىكند، و همان طور كه همه در يك دفعه، آنا مورد نظر خدا قرار مىگيرند، همه اعمال از صغير و كبير نيز در يك آن در نظر خدا واقع مىشوند. پس، حساب كسى از او فوت نمىشود، و هيچ يك از اعمال هيچ كس، از نظر خدا مخفى نمىماند، و نمونه محاسبه و مكافات و مجازات خدا با بندگان، از اول تكليف معلوم است، و از اعمال آنها هيچ كوچك و بزرگى به وقوع نمىپيوندند، مگر اينكه اندكى از مجازات آنها بر بندگان ظاهر مىشود، در صورتى كه آنان متنبّه باشند نه غافل. براى شناختن اين مطلب، بندگان را به محاسبه امر كردند، پيش از آنكه محاسبه خدا فرارسد، زيرا وقتى بنده اى خودش را محاسبه مىكند، به اين نحو كه مراقب نفس و حسابگر اعمال آن است، بر او ظاهر مىشود كه هر كارى از خير و شرّ، فعل ديگرى يا عرضى از اعراض نفس يا خلقى از اخلاق نفس را در پى دارد.
پس اى بندگان خدا! خود را محاسبه نماييد پيش از اينكه محاسبه شويد، آن وقت است كه مى فهميد خداوند چيزى از اعمال بندگان را وانمىگذارد، مگر اينكه پاداش و جزاى آن را بدهد، و عمل عمل كننده اى از شما، خدا را از عمل كننده ديگر مشغول نمىكند، و چيز كوچك به خاطر حقارت و كوچكى اش از نظر خدا دور نمى ماند.
ترجمه تفسير بيان السعادة فى مقامات العبادة، ج2، بقره آیه۲۰۲