ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطان علیشاه» سوره النّاس
سوره النّاس
این سوره مشتمل بر شش آیه و مدنى است.
[سوره الناس (۱۱۴): آیات ۱ تا ۶]
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ (۱) مَلِکِ النَّاسِ (۲) إِلهِ النَّاسِ (۳) مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ (۴)
الَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النَّاسِ (۵) مِنَ الْجِنَّهِ وَ النَّاسِ (۶)
ترجمه:
(۱۱۴/ ۶- ۱)
به نام خداوند بخشندهى مهربان
بگو به پروردگار مردم پناه مىبرم.
فرمانرواى مردم.
خداى مردم.
از شرّ وسوسهگر پنهانکار.
کسى که در دلهاى مردم وسوسه مىکند.
اعمّ از جنّ و انسان.
تفسیر
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ چون خداى تعالى به نبىّ صلّى اللّه علیه و آله خود امر مىکند که از شرّ وسواس شیاطین، جنّ و انس از خدا پناه جوید و این وسواس به غیر از انسان که ذکر خدا را فراموش کرد متعلّق نمىشود لذا «ربّ» را اضافه به «النّاس» کرد.
و تعبیر به «ناس» نمود تا اشاره به این باشد که این وسواس جز در مورد فراموشکننده ناسى محقّق نمىشود.
و «ربّ النّاس» عبارت از ربّ الارباب است ولى با اسمى که محیط به همهى اسماست، که از آن تعبیر به روح مىشود و آن بزرگتر از جبرئیل، میکائیل است و با هیچ یک از انبیا نبوده و با محمّد صلّى اللّه علیه و آله بوده است.
و مرتبهى آن فوق امکان و تحت وجوب است و آن مقام علویّت على علیه السّلام است.
و معناى آیه این است: اى محمّد صلّى اللّه علیه و آله تو از استعاذه و پناه بردنت به خدا خبر بده و آن را با زبان حال و قال خویش انشا کن.
و چون استعاذه تو از شرّ وسواس است و آن جز در شکل مردم ظاهر نمىشود، خواه به زبان مردم یا به زبان جنّ در سینهى مردم.
پس شایسته است از ربّ مردم پناهجویى طلبى، بر خلاف استعاذهى تو در سورهى سابق.
و چون در این سوره ناس آثار ربوبیّت حق از همان ابتدا با نمایان شدن نقص بنده و کمال ربّانى، خاکسارى سالک و مالکیّت حق و نیازمندى نیازمند و بخشایندگى خداوندگارى ظاهر مىشود.
لذا پیامبر خدا نخست ربوبیّت و عبودیّت را بیان کرد و آنگاه فرمود:
مَلِکِ النَّاسِ و آن را بدل آورد تا اشعار به این باشد که در حالتهاى دوّم ملکیّت و مالکیّت خدا بر همهى اشیا بر سالک ظاهر مىشود.
و این مطلب بعد از فناى تامّ و تقوى تامّ حاصل مىشود و بدل دیگرى از آن آورد.
و فرمود: إِلهِ النَّاسِ تا اشاره به این باشد که خداى تعالى بعد از فناى عبد و بقاى او بعد فناى معبود، عبد مىشود و امّا قبل از آن پس معبود او اسمى از اسماى خدا بوده است.
و «النّاس» را به صورت اسم ظاهر آورد با آنکه مقام، مقام ضمیر آوردن بود تا اشعار به ذمّ انسان باشد که فطرتش را فراموش کرده است با آنکه نبایستى پروردگارش را که موصوف به آن موصوف سهگانه است فراموش مى کرد.
مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ لفظ «وسواس» با کسرهى واو مصدر «وسوس» است و «وسواس» با فتح واو اسم مصدر است که به معناى مصدرى خودش مى باشد.
سپس قول خداى تعالى: الْخَنَّاسِ بدل از آن است که به صورت بدل اشتمال.
یا لفظ «وسواس» به معناى «موسوس» است که در این صورت «الخنّاس» صفت او مىشود و «موسوس» را از جهت مبالغه وسواس نامیده اند و «الخنوس» به معناى تأخّر و عقب ماندن یا غیبت و حضور نداشتن است.
و چون از عادت شیطان وسوسه انگیز کنارهجویى از انسان یا غایب شدن هنگام ذکر خداست خنّاس نامیده شده است.
الَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النَّاسِ وسوسه حدیث نفس و حدیث شیطان است به چیزى که خیر و نفعى در آن نیست و کلمهى «وسوس» با «له» و «الیه» مى آید.
وسوس له، یعنى به نفع او وسوسه کرد، وسوس الیه: براى او وسوسه کرد).
مِنَ الْجِنَّهِ وَ النَّاسِ لفظ «من» تبعیضیّه است و طرف حال از «وسواس» بنا بر آنکه وسواس به معناى موسوس باشد.
یا لفظ «من» ابتدائیّه است و ظرف نیز حال است بنا بر آنکه به معناى مصدر باشد.
یا «من ابتدائیّه است و ظرف متعلّق به «یوسوس» یعنى مورد وسوسه قرار مىگیرد از جهت جنّ و انسان.
الحمد للّه ربّ العالمین سپاس بىحدّ و قیاس دادارى را سزد که این عاصیان را در این ترجمه یارى فرمود، تا به فضل و کرمش از راه نلغزیده و در امان از گرفتارى به کمند اهریمن باشیم.
و توفیق مرحمت فرمود که پس از چهارده سال: ۱۴ جلد ترجمه حاضر را با عدم بضاعت علمى به این صورت فراهم آورده و به سان برگ سبزى عرضه بنماییم، برگ سبزى که با شفاعت محمّد مصطفى صلّى اللّه علیه و آله و علىّ مرتضى علیه السّلام و همه اولیاى الهى به ویژه قائم آل محمّد صلّى اللّه علیه و آله، امام عصر «عجّ»، و توجّهات خاصّه الهادى الى الشّریفه و الطّریقه المنتهى فى الفقر و الفناء مرضىّ اولیاء اللّه مولانا المعظّم جناب آقاى الحاج دکتر نور على تابنده (مجذوبعلى شاه) ارواحنا فداه، موجب خشنودى خدا و پسند اولیاى الهى گردیده و به برکت عنایت ایشان روشنگر راه سالکان طریق و عاشقان به حقیقت قرآن باشد.
سورهى النّاس
در تفسیر این سورهى مبارکه ذیل آیهى قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ مرقوم فرمودهاند: چون خداى تعالى به نبىّ صلّى اللّه علیه و آله خود امر مىکند که از شرّ وسواس شیاطین، جنّ و انس از خدا پناه جوید و این وسواس به غیر از انسان که ذکر خدا را فراموش کرد متعلّق نمىشود لذا «ربّ» را اضافه به «النّاس» کرد.
و تعبیر به «ناس» نمود تا اشاره به این باشد که این وسواس جز در مورد فراموشکننده ناسى محقّق نمىشود[۱].
خداوندا به چهارده نور پاک علیهم السّلام قسمت مىدهیم که ما را آنى به خودمان وامگذار، با ذکر دوام و فکر مدام به شاهراه ولایت خاصّهى على علیه السّلام ثابت قدم و مستقیم بدار.
از همهى سروران و بزرگوارانى که ما را در نشر این اثر معنوى همراهى فرمودهاند سپاسگزاریم و از حضرت احدیّت توفیقاتشان را در همهى امور خواستاریم و امیدواریم که خداوند منّان به همهى ما به برکت شفاعت محمّد مصطفى صلّى اللّه علیه و آله و ولایت على عالى اعلى علیه السّلام خیر دنیا و آخرت عنایت فرماید.
عدّهاى از بزرگوارانى که خالصانه براى رضاى خدا در انجام این ترجمه با این عاصیان همراهى فرمودهاند اجازه ندادهاند که نام مبارکشان را در مقدّمه یادآور شویم.
سروران و عزیزانى که اجازه فرمودهاند که نام مبارکشان درج شود عبارتند از:
- مولاى بزرگوارمان حضرت آقاى مجذوبعلى شاه (دکتر نور على تابنده) که توجّه خاصّ و علاقهى آن حضرت به این امر مهمّ موجب دلگرمى و تلاش عاشقانهى این عاصیان در تکمیل و اتمام این ترجمه گردید.
- جناب آقاى دکتر سیّد جعفر شهیدى که با عنایات و اظهار علاقهمندى به متن این تفسیر شریف مشوّق ما بودهاند.
- حضرت آیه اللّه سمامى، حجّه الاسلام و المسلمین جناب آقاى شیخ مهدى کیایى و عدّهاى از علماى حوزهى علمیّهى قم که در تهیّهى منابع احادیث و اخبار همراهى فرمودهاند.
- برادر ارجمند جناب آقاى سیّد عزیز اللّه قائمى طباطبایى که ویراستارى نگارشى و فنّى این مجلّد را نیز بر عهده دارند.
- سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى که در کمال صداقت لیتوگرافى، چاپ و صحافى این مجلّد را نیز به عهده داشتهاند.
- سرکار خانم نفیسه بذرکار که تایپ کامپیوترى این مجلد را بر عهده داشتهاند.
- جناب آقاى مجید احمدیان که پرینت کالک این مجلّد را به عهده داشتهاند.
- جناب آقاى محسن نهال که در امور چاپ فقط براى رضاى خدا محبّت و همراهى نمودهاند.
نکتهى قابل تذکّر اینکه هدف مترجمین عرضهى بى کم وکاست این اثر معنوى و عظیم قرآنى به زبان شیرین فارسى بوده است، با توجّه پروردگار عالم هزینهى سنگین آماده سازى و چاپ را با وجود مشکلات فراوان متحمّل شده و تن به معطّل گذاشتن کار چاپ ندادیم.
لذا امید است خوانندگان محترم مشتاقان ارجمند توجّه داشته باشند که هدیهى قید شده در هر جلد فقط قسمتى از هزینهى تمام شده را تأمین مىنماید.
| به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقى | به صد دفتر نشاید گفت حال مشتاقى | |
الحمد للّه ربّ العالمین ربّنا تقبّل منّا انّک انت السّمیع العلیم با کمال عجز، انکسار و نیازمندى التماس دعا داریم.
خاک پاى فقرا محمّد رضاخانى- حشمت اللّه ریاضى عاشوراى محرّم الحرام ۱۴۲۳ ه- ق مطابق با فروردین ماه/ ۱۳۸۱ ه- ش