ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن فضل بن حسن طبرسی سوره الصافّات‏ ۱۷۱ الی ۱۸۲

[سوره الصافات (۳۷): آیات ۱۷۱ تا ۱۸۲]

وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلِینَ (۱۷۱)

إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ (۱۷۲)

وَ إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ (۱۷۳)

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِینٍ (۱۷۴)

وَ أَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ یُبْصِرُونَ (۱۷۵)

أَ فَبِعَذابِنا یَسْتَعْجِلُونَ (۱۷۶)

فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِینَ (۱۷۷)

وَ تَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِینٍ (۱۷۸)

وَ أَبْصِرْ فَسَوْفَ یُبْصِرُونَ (۱۷۹)

سُبْحانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّهِ عَمَّا یَصِفُونَ (۱۸۰)

وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِینَ (۱۸۱)

وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ (۱۸۲)

ترجمه:

و هر آینه به حقیقت سبقت گرفت کلمه ما به بندگان مرسل ما.

بدرستى که آنان همانا ایشانند یارى شدگان.

و بدرستى که لشکریان ما همانا ایشانند غلبه کنندگان.

پس روى گردان از ایشان تا هنگامى.

و بنگر به ایشان پس به زودى مى ‏نگرند.

پس آیا به عذاب ما عجله مى ‏کنند.

پس گاهى که نازل شد به ساحت ایشان، پس بد باشد بامداد بیم شدگان.

و روى بگردان از ایشان تا هنگامى.

و بنگر بزودى بنگرند.

منزه است پروردگارت، پروردگار عزت از آنچه وصف مى‏ کنند.

و سلام بر مرسلان.

و ستایش مر خداوند را پروردگار جهانیان.

تفسیر:

اینکه خداوند قسم یاد کرده و مى‏ گوید:

وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلِینَ‏ (و هر آینه به حقیقت سبقت گرفت کلمه ما بر بندگان مرسل ما) یعنى سبقت گرفت وعده ما بر بندگانى که به سوى خلق فرستادیمشان.

إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ‏ (بدرستى که ایشان همانا یارى شدگانند) یعنى با قهر و غلبه و حجتهاى ظاهر بر دشمنانشان در دنیا و آخرت یارى شوند.

و برخى گفته ‏اند: سبقت گرفت کلمه ما به سعادت بر ایشان و سپس شروع کرده و فرمود: همانا رسولان، ایشانند یارى شدگان. لفظ لام در (لهم) براى تأکید است.

گفته شده که منظور از (کلمه) این جمله است که خداوند مى‏گوید: (کَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی)، «نوشت خدا که پیروز مى‏شوم من و رسولانم- مجادله- ۲۱» و این که خداوند کلمه را به جاى یک جمله به کار برده به این جهت است که معانى بعضى از این جمله با معانى دیگرش پیوسته و به صورت یک خبر و یک قصه در آمده است.

«حسن» گوید: مراد از نصرت در این آیه، یارى در جنگ است چه این که هیچ پیغمبرى تا کنون در جنگ مغلوب نگشته که کشته شود و کشته شدن آنان یا از راه نیرنگ و یا از راه دیگرى غیر از جنگ بوده است و اگر پیغمبرى بمیرد و غالب نشود مسلما پس از او قومش بر دشمن غلبه مى‏کنند پس در این صورت نصرت او عبارت از نصرت قوم او مى‏ باشد.

سدى گفته است: مراد از نصرت، یارى و نصرت در دلیل و حجت است.

وَ إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ‏ (و بدرستى که لشکریان ما همانا ایشانند غلبه کنندگان) خداوند مؤمنان را به خود نسبت داده و آنان را به عنوان لشکریان خود ستوده است تا به آنان تشریف قائل شده و یادشان را بلند بدارد چه این که آنان به یارى دین خدا برخاستند.

و برخى گفته ‏اند معنى چنین است: رسولان ما یارى شدگانند زیرا که آنان لشکریان ما بوده و لشکریان ما پیروزمندان هستند که به کافران گاهى با حجت و برهان غلبه مى‏ کنند و گاهى با نیرو و قدرت پیروز مى ‏شوند. سپس خداوند به پیامبر خود مى ‏فرماید:

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ‏ (پس روى بگردان از ایشان) یعنى از این کافران اعراض کن‏ حَتَّى حِینٍ‏ (تا هنگامى) یعنى تا وقتى که تو را امر به قتال آنها کنم در روز بدر و این قول «مجاهد و سدى» است.

و گفته شده است: تا روز مرگ. و این سخن «ابن عباس و قتاده» است. و نیز گفته ‏اند: تا روز قیامت. و باز گفته شده: تا انقضاى مدت مهلت.

وَ أَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ یُبْصِرُونَ‏ (و بنگر به ایشان به زودى مى ‏نگرند) یعنى نظر کن و بنگر چگونه امر خدا را ضایع و تباه کردند و بزودى خواهند دید عذاب را. و این سخن «ابن زید» است.

نظر دیگر این است که: بنگر به ایشان زمانى که عذاب بر آنان نازل شود پس بزودى خواهند دید.

و باز گفته شده: حال آنان را با قلب خود بنگر، پس بزودى حال خود را عینا در روز قیامت خواهند دید. و در این سخن اخبار به غیب است، چه این که خداوند پیامبر خود را به پیروزى و نصرت وعده داده است پس خبر با مخبر موافق مى ‏باشد گویا که کافران گفتند عذاب خدا کى خواهد بود، پس خداوند این آیه را نازل کرد:

أَ فَبِعَذابِنا یَسْتَعْجِلُونَ‏ (پس آیا به عذاب ما شتاب مى‏ کنید) یعنى به‏ زود فرا رسیدن عذاب ما را طلب مى‏ کنید.

فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِینَ‏ (پس زمانى که نازل شود بساحت ایشان پس بد باشد بامداد بیم شدگان) یعنى چون به آستانه و فضاى وسیع خانه ایشان عذاب نازل شود.

عادت عرب این بود که به هنگام بامداد به خانه دشمن براى غارت یورش مى ‏آوردند و خداوند نیز اقوام و ملل را هنگام صبح دچار عذاب میکرده است و آیه فوق نیز بر اساس عادت مردم گفته شده است و خداوند مى ‏فرماید:

(ان موعدهم الصبح أ لیس الصبح بقریب)، «همانا وعده ایشان صبح است آیا صبح نزدیک نیست؟- هود- ۸۱» وَ تَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِینٍ وَ أَبْصِرْ فَسَوْفَ یُبْصِرُونَ‏ (و روى گردان از ایشان تا هنگامى و بنگر پس بزودى مى‏ نگرند) تفسیر این آیه گذشت و این که این جملات تکرار شده بجهت تأکید است، و شاید یکى از این آیات راجع به عذاب دنیا و دیگرى راجع به عذاب آخرت مى‏باشد. یعنى در کار خود با بصیرت باش که ایشان نیز به زودى در کار خود بصیرت پیدا مى ‏کنند هنگامى که این بصیرت ایشان را سودى ندهد.

سپس خداوند خود را از آنچه وصف مى ‏کند و بهتان میگویند منزه کرده و مى‏ فرماید:

سُبْحانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّهِ عَمَّا یَصِفُونَ‏ (منزه است پروردگارت، پروردگار عزت از آن چه وصف مى‏کنند) یعنى منزه است خداوندت و پروردگارت که مالک عزت است، عزیز مى ‏کند از پیامبران و اولیاء آنکه را بخواهد، کسى مالک عزت دادن به کسى غیر از خداوند نمى ‏باشد، پس منزه است خداوند از آنچه وصف مى‏کنند که لایق او نیست، که مى‏گفتند خداوند اولاد و شریک اتخاذ کرده است.

وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِینَ‏ (و سلام بر مرسلان) یعنى سلامت و امان باشد براى انبیاء از این که دشمنانشان بر آنان پیروز شوند.

و برخى گفته ‏اند که: لفظ (سلام) به صورت خبر بوده ولى به معنى امر مى ‏باشد و مقصود چنین است: سلام کنید بر ایشان همگى و میان آنان فرق نگذارید.

وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ‏ (و ستایش خدا راست پروردگار جهانیان) یعنى ستایش کنید خداوند را که او مالک جهانیان و خالق و منعم آنان است و خالص کنید سپاس و ستایش را براى خداوند و شریکى براى او قرار ندهید که نعمتها همه از اوست.

«اصبغ بن نباته» از «على» (ع) و مرفوعا از «پیغمبر» (ص) نقل کرده که فرمود: هر که بخواهد در روز قیامت پیمانه اجرش کامل و بهتر باشد پس آخرین گفتارش در مجلس باید این باشد که بگوید:

(سُبْحانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّهِ عَمَّا یَصِفُونَ وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ)

ترجمه تفسیر مجمع البیان، ج‏۲۱

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *