کشف الأسرار و عده الأبرار رشید الدین میبدى سوره آل عمران آیه ۱۵- ۱۴

۴- النوبه الاولى‏

(۳/ ۱۵- ۱۴)

قوله تعالى‏ زُیِّنَ لِلنَّاسِ‏ برا راستند مردمان را حُبُّ الشَّهَواتِ. دوستى‏ آرزوها (و بایستها) مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنِینَ‏ از زنان و پسران‏ وَ الْقَناطِیرِ الْمُقَنْطَرَهِ و قنطاره اى گرد کرده، مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّهِ از زر و سیم، وَ الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَهِ و اسبان بانگاشت (و رنگ نیکو) وَ الْأَنْعامِ وَ الْحَرْثِ‏ و چهارپایان و کشت‏زار ذلِکَ مَتاعُ الْحَیاهِ الدُّنْیا اینست برخوردارى این جهانى‏ وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ، (۱۴) و بنزدیک اللَّه است مومنان را نیکویى بازگشتن‏گاه.

قُلْ أَ أُنَبِّئُکُمْ‏ بگو شما را خبر کنم‏ بِخَیْرٍ مِنْ ذلِکُمْ‏ ببه از آنچه بهره کافرانست ایدر لِلَّذِینَ اتَّقَوْا ایشان راست که بپرهیزند از شرک‏ عِنْدَ رَبِّهِمْ‏ بنزدیک خداوند ایشان‏ جَنَّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ بهشتها که مى ‏رود زیر آن جویهاى روان، خالِدِینَ فِیها جاودان در آن‏ وَ أَزْواجٌ مُطَهَّرَهٌ و جفتان پاک داشته (و پاک کرده) وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ‏ و خشنودى و پسند از خدا، وَ اللَّهُ بَصِیرٌ بِالْعِبادِ (۱۵)، و خداى بینا (و دانا) ست ببندگان خود (که هر کس بچه سزاست.)

النوبه الثانیه

قوله تعالى. زُیِّنَ لِلنَّاسِ‏ این ناس کافرانند، و این تزیین بر آراستن دنیاست در چشم ایشان، و دریافت آن بحسّ باشد نه بعقل، از اینجاست که در قرآن تزیین همه در اوصاف دنیا آمده است نه در اوصاف آخرت، و آن گه همه در حق کافران گفته که مدرک ایشان از محسوسات در نگذرد، و ذلک فى قوله تعالى‏ زُیِّنَ لِلَّذِینَ کَفَرُوا الْحَیاهُ الدُّنْیا و جاى دیگر گفت‏ إِنَّ الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَهِ زَیَّنَّا لَهُمْ أَعْمالَهُمْ‏، جایى دیگر اضافت تزیین با شیطان کرد گفت: وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ ما کانُوا یَعْمَلُونَ‏ نه از آن که از حقیقت تزیین و گم‏راهى ایشان در شیطان چیزى هست، لکن شیطان سبب گمراهى و آراستگى عمل بد بر ایشان بود، پس بر سبیل تسبّب اضافت تزیین با شیطان شد، چنان که جاى دیگر اضافت اضلال با اصنام کرد رَبِّ إِنَّهُنَ‏ أَضْلَلْنَ کَثِیراً مِنَ النَّاسِ‏ و معلوم است که اضلال در بتان نیست، فانّ الهادى و المضل هو اللَّه عزّ و جل، لکن اصنام سبب ضلالت ایشان بودند پس بر سبیل تسبب اضلال با نام ایشان کرده، اینجا همچنانست‏ زُیِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ. معنی آنست: زین للناس الشهوات و حببت الیهم. شهوات آرزوى نفس است، و لذت راندن، و بر پى هواى خود ایستادن، آن گه شهوات را تفسیر کرد و ابتدا بزنان کرد. فانّهن حبائل الشیطان و اقرب الى الافتنان. که این زنان دام شیطانند، و مرد بهیچ چیز چنان زود فتنه نگردد که برین زنان. مصطفى ص گفت:

«ما ترکت بعدى فتنه أضرّ على الرجال من النساء».

و عجب آنست که این زنان را دام خواند و شیطان را دام نهنده، پس کید دام نهنده را ضعیف گفت، إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطانِ کانَ ضَعِیفاً و کید دام عظیم خواند:

إِنَّ کَیْدَکُنَّ عَظِیمٌ‏، از بهر آنکه کید شیطان چون با رحمت خداى مقابل کنى ضعیف باشد، و کید زنان چون با شهوت مردان و میل ایشان مقابل کنى قوى باشد و عظیم.

وَ الْبَنِینَ‏ و از شهوات دنیا که مردم آن را سخن دوست دارند پسرانند، مصطفى ص گفت‏«انّهم لثمره القلوب و قرّه الاعین، و انهم مع ذلک لمجبنه منجله محزنه»

وروى: «ما من اهل بیت یولد فیهم ولد ذکر إلّا و اصبح فیهم عز لم یکن»

وَ الْقَناطِیرِ الْمُقَنْطَرَهِ- قناطیر جمع قنطارست، و در لغت عرب قطعى نیست بر کمیت و حدّ ان. جایى که گذرگاه مردم بود آن را- قنطره- گویند و قنطار مالى باشد که گذرگاه زندگى تو بود، پس باحوال مردم بگردد همچون بى‏ نیازى و توانگرى، یکى باندک مال خود را بى‏ نیاز و مستغنى بیند، یکى تا مال بسیار جمع نکند خود را بى نیاز و مستغنى نداند، و جماعتى از مفسران در- قنطار- سخن گفته ‏اند و آن را حدّى پدید کرده گفتند:- هزار دینار، و گفتند: که پانصد، و گفتند که نصاب زکاه، آن که زکاه در آن واجب شود. و گفته ‏اند که پرى پوست گاو دینار یا درم،

و گفته‏ اند: دوازده هزار درم دیت مردى مسلمان. و المقنطره- المجموعه قنطارا قنطارا آنچه قنطار قنطار با هم آرى و گرد کنى. گویند مقنطره همچون دراهم مدرهمه و دنانیر مدنّره.

و قیل: المقنطره المحکمه، یقال قنطرت الشی‏ء اذا احکمته و منه سمیت القنطره‏ وَ الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَهِ اسبان را- خیل- خواند لما فیه من الخیلاء هیچ کس بر پشت اسب سوار نشود که نه در خود خیلاء و کبر نبیند و اصل ذلک من خیلت الشی‏ء و هو ظن یقرب من الکذب، و منه الخیال- میگوید و از شهوات دنیا اسبان مسوّم ‏اند: «مسوّم» را دو معنى است یکى: المطیّه المعلمه فى الحرب، یعنى اسبان با سومه نیکو نگاشت» آن نیکو، رنگ آن نیکو. سومه- نشانى باشد که متوسّم عیب و هنر و نژاد اسب بآن بجاى آرد. دیگر معنى و الخیل المسومه- اى المرسله فى الرعى اسبان سائمه کرده کلها بصحرا گذاشته. یقال سامت الخیل فسوم سوما. فهن سائمه اذا رعت، و اسمتها أنا اسامه فهى مسامه، و سوّمتها تسویما فهى مسوّمه. و منه قوله تعالى‏ فِیهِ تُسِیمُونَ‏

روى على ابن ابى طالب ع قال رسول اللَّه ص: لما اراد اللَّه عز و جلّ ان یخلق الخیل قال لریح الجنوب انى خالق منک خلقا اخلقه عزّا لاولیائى، و مذله لاعدائى، و جمالا لاهل طاعتى. قالت الریح اخلق. فقبض منها قبضه فقال خلقتک فرسا. و جعلتک عزیزا و جعلت الخیر معقودا بناصیتک و الغنائم محتازه على ظهرک، و انت بغیتى، آثرتک فسحه من الرزق. و آثرتک على غیرک من الدواب.

و اعطیت علیک صاحبک، و جعلتک تطیر بلا جناح، و انت المطلب و انت المهرب، و ساجعل على ظهرک رجالا یسبحوننى و یحمدوننى و یهلّلوننى و یکبّروننى، فسبّحى اذا سبحوا و هلّلى اذا هلّلوا و مجدّى اذا مجّدوا و کبّرى اذا کبّروا. فقال رسول اللَّه ص ما من تسبیحه و تحمیده و تمجیده و تکبیره یکبر بها صاحبها، فتسمعه الّا فتجیبه بمثلها.

قال:فلمّا ان سمعت الملائکه الصفه و خلق الفرس. قالت: یا رب نحن ملائکتک نسبحک و نحمدک، فما ذا لنا؟ قال: فحلق لها خیلا بلغا لها اعناق کاعناق البخت تمرّ بهم الى من یشاء من انبیائه و رسله. قال على ع و البراق منهن. قال فارسل الفرس فى الارض‏ فلمّا استوت قدماه فى الارض صهل. فمسح الرحمن تعالى بیده على عرفه و ظهره فقال بورکت ما احسنک! فلما ان عرض اللَّه عز و جل على آدم من کل شی‏ء مما خلق اللَّه، قال له: اختر من خلقى ما شئت فاختار الفرس فقال له. اخترت عزّک و عز ولدک خالدا باقیا ما بقوا برکتى علیک و علیهم، ما خلقت خلقا احب الى منک و منهم.

و عن انس قال لم یکن شی‏ء احبّ الى رسول اللَّه ص بعد النساء من الخیل. و عن ابى ذر قال قال رسول اللَّه ص‏ ما من فرس عربى الّا یوذن له عند کل فجر بدعوه:اللهم من حولتنى من بنى آدم و جعلتنى له، فاجعلنى احب اهله و ماله الیه.

وعن خباب قال: قال رسول اللَّه ص، «الخیل ثلاثه: فرس للرحمن و فرس للشیطان و فرس للانسان: فامّا فرس الرحمن- فما اتخذ فى سبیل اللَّه و قوتل علیه اعداء اللَّه، و امّا فرس الانسان- فما استطرق علیه، و اما فرس الشیطان فما روهن علیه و قومر علیه.»

وَ الْأَنْعامِ‏ و ز شهوات دنیا که مردم را بر آراستند چهارپایانند یعنى شتر و گاو و گوسفند. وَ الْحَرْثِ‏ و کشته‏زار. فرق میان حرث و زرع آنست که- حرث زمین ساختن و خویش کردن و تخم در آن ریختن است، و زرع بعد از آن رویانیدن و پروریدن است. ازینجا که رب العالمین اضافت حرث را با خلق کرد بیرون از زرع قال تعالى: أَ فَرَأَیْتُمْ ما تَحْرُثُونَ أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ‏ ذلِکَ مَتاعُ الْحَیاهِ الدُّنْیا- آنچه گفتیم ازین شهوات و لذات چندان بجایست که دنیا بجایست، بر خوردارى ناپاینده پیدایى آن چندان ماند که دنیا ماند.

اهل معانى گفتند:- حیاه بر دو قسم است: حیاه دانیه دنیه، و هى الحیاه الدنیا- حیاتى نزدیک یعنى این جهان با دنائت و خساست. و دنائت و خسّت وى آنست که رب العالمین آن را- لعب و لهو- خواند، و ذلک فى قوله: اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیاهُ الدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ- الى قوله‏ ثُمَّ یَکُونُ حُطاماً- قسم دوم حیاه آن جهانى است، با راحت و آسانى،با شرف و شادى، و شرف وى آنست که رب العالمین آن را- حیاه طیبه- خواند و حقیقت زندگى آن نهاد بآن که گفت: وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَهَ لَهِیَ الْحَیَوانُ‏. کافران و بیگانگان حیاه همان قسم اول دانند، و بآن راه برند، و قسم دوم خود نشناسند و در نیابند، لا جرم آن را منکر شدند گفتند: لا تَأْتِینَا السَّاعَهُ، إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا و مومنان بنور معرفت و تأیید الهى این حیاه آن جهانى بشناختند، و دریافتند، و بآن ایمان آوردند. رب العالمین آن ایمان ایشان بپسندید، و ایشان را در آن بستود و گفت.

وَ الَّذِینَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها، وَ یَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُ‏ آنکه در آخر آیت گفت: وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ‏- اى- حسن المرجع، و هى الجنه. آنچه گفت درین آیت که رفت وصف کافرانست و بهره ایشان. اکنون وصف مؤمنان در گرفت، و آنچه از بهر ایشان ساخت گفت: قُلْ أَ أُنَبِّئُکُمْ بِخَیْرٍ مِنْ ذلِکُمْ. روى عن عمر رضى اللَّه عنه لمّا سمع هذه الآیات، قال: «ربنا انک زیّنت و بینّت هذه انّ ما بعدها خیر منها فاجعل لعمر و آل عمر الّذی هو خیر منها. معنى آیت آنست که یا محمد:- گوى شما را خبر کنم به از آنچه نصیب کافرانست. اینجا سخن تمام شد.

پس ابتداء کرد و گفت: لِلَّذِینَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ‏ گفته‏اند: که تقوى سه منزلست: منزل اول ترک الکفر و الشرک، از شرک پرهیز کردن و از کفر دور بودن، منزل دوم ترک المحارم الّتى تحظرها الشریعه حرامها، که شریعت آن را بسته است و حرام کرده و از آن پرهیز کردن، سوم منزل- حفظ الخواطر و النیات، خاطر و نیت خویش را پاس داشتن وز پراکندگى نگاه داشتن. اول منزل مسلمانانست، دوم منزل مؤمنانست، سوم منزل عارفانست. میگوید: ایشان که از شرک بپرهیزیدند و از محظورات شرع باز ایستادند، و خاطر و نیّت خویش را پاس داشتند. تا در توحید درست آمدند و راست رفتند، ایشان راست بنزدیک خداوند ایشان بهشتهاى.

جَنَّاتٌ‏ بلفظ جمع گفت از بهر آنکه نه یک بهشت است، که هفت بهشت‏ اند- چنان که ابن عباس گفت: جنه (۱) الماوى و جنه (۲) النعیم و دار الخلد (۳) و دار السلام (۴) و جنه (۵) الفردوس و جنه (۶) عدن، و علّیون (۷). و اشتقاق جنّت از- جنّ- است، و معنى جنّ- پوشش است، یعنى که از حسّ بصر پوشیده ‏اند، که ایشان را نه‏بینند. و دل را- جنان گویند که از چشمها پوشیده است- همچنین جنّات را بآن خوانند که امروز در دنیا از چشمها پوشیده است و لذلک قال تعالى‏ فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّهِ أَعْیُنٍ‏.

آن گه صفت بهشت کرد تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ. در همه قرآن این- ها و الف- با اشجار شود مگر آنجا که- من تحتهم- است، و معنى همانست که میگوید:

میرود زیر ایشان جویهاى روان یعنى زیر درختها و نشستگاههاى ایشان.

خالِدِینَ فِیها- جاودان در آن بهشت ‏اند با ناز و نعیم، جاى دیگر فرمود وَ ما هُمْ مِنْها بِمُخْرَجِینَ‏. از آن ناز و نعیم‏شان هرگز بیرون نیارند، و از عزّ وصال با ذلّ اخراج نگردانند، وَ أَزْواجٌ مُطَهَّرَهٌ- و ایشان راست در آن بهشت جفتان پاکیزه، و گزیده از قاذورات و تغیّر، لا یبلن و لا یتغوّطن و لا یحضن و لا یشبنّ.

روى‏ انّ یهودیّا سأل النبى ص «أ تزعم انّ فى الجنه نکاحا و اکلا و شربا» و من اکل و شرب کانت له عذره. فقال النبى ص: و الذى نفسی بیده انّ فیها اکلا و شربا و نکاحا و یخرج منهم عرق اطیب من ریح المسک. فقال رجل: صدق رسول اللَّه خلق اللَّه دودا یاکل مما تاکلون و یشرب مما تشربون فیخلف عسلا سائغا، فقال علیه الصلاه و السلام هذا مثل طعام الجنه.»

وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ‏ بو بکر از عاصم «رضوان» در همه قرآن بضم- رآ- خواند، و این لغت تمیم و قیس است. باقى بکسر را خوانند بر لغت اهل حجاز.

یقال رضى یرضی رضى و مرضاه و رضوانا و رضوانا- موسى گفت: خدایا! «دلّنى على عمل اذا عملته، رضیت عنى»: مرا کارى درآموز و بعملى راه‏نماى که چون آن بجاى آرم تو از من راضى شوى. رب العالمین گفت: یا موسى طاقت ندارى و آنچه میخواهى بر نتاوى!- موسى بسجود در افتاد و تضرع کرد، آن گه رب العالمین گفت:

یا بن عمران رضایى فى رضاک بقضایى: رضاء من در آنست که بحکم من راضى شوى. مصطفى ص این دعا بسیار کردى:

«اللّهمّ، انّى اسألک الرضاء بعد القضاء و برد العیش بعد الموت، و اسألک لذه النظر الى وجهک»

– شیخ ابو عثمان حیرى را پرسیدند: چه معنى را رضا بعد القضاء خواست؟ گفت: رضا پیش از قضاء عزم باشد بر رضا نه عین رضاء، و بعد از قضاء حقیقت رضا آن بود.

وَ اللَّهُ بَصِیرٌ بِالْعِبادِ اى بصیر باعمال العباد، فیجازیهم علیها و قیل بصیر بالعباد اى علیهم بما یصیرون الیه من العدى و التولى.

 

 

النوبه الثالثه

قوله تعالى: زُیِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ. آن مهتر عالم و سید ولد آدم مصطفى ص خبر داد از کردگار قدیم جل جلاله و عزّ کبریاء گفت: آن گه که بهشت بیافرید رب العالمین بجبریل گفت‏«یا جبریل اذهب فانظر الیها»

رو درین بهشت نظاره کن و آنچه من ساخته‏ ام و آفریده‏ ام بندگان و دوستان خود را یکى ببین، جبرئیل رفت و آن بهشتهاى آراسته با ناز و نعیم بى ‏نهایت دید، و آن طرب‏گاه در آن منزلگاه در جوار حضرت اللَّه ساخته و پرداخته عزیزان راه را و دوستان اللَّه را. جبرئیل چون آن دید گفت: «بار خدایا! و عزّتک لا یسمع بها احد الّا دخلها»

بعزّت و خداوندى تو که هیچکس صفت این بهشتها نشنود که نه بآن قصد دارد و طاعت‏دار بود تا در آن شود. پس رب العالمین هر چه دشوارى و رنج بود ازین نابایستها و بى ‏مرادیها گردآن بهشت در گرفت، و راهش را پل بلوى ساخت تا هر که قصد مولى دارد نخست پل بلوى باز گذارد.

شیخ الاسلام انصارى رحمه اللَّه گفت: من چه دانستم که مادر شادى رنج است، و زیر یک ناکامى هزار گنج است! من چه دانستم که این باب چه بابست و قصه دوستى را چه جوابست! من چه دانستم که صحبت تو مهینه قیامت است، و عز وصال تو در ذل حیرتست! جان و جهان کعبه جایى خوش است و معشش اولیاست و مستقرّ صدیقانست؛ اما بادیه مردم خوار در پیش دارد، میل در میل و منزل در منزل، تا خود کرا جست آن بود که آن میلها و منزلها باز برد و بکعبه معظم رسد!

عالمى در بادیه مهر تو سرگردان شدند تا که یابد بر در کعبه قبولت بردبار

(سنایى) پس چون راه بهشت بر بى ‏مرادى و ناکامى نهاد فرمان در آمد که: یا جبریل! اکنون بازنگر تا چه بینى؟ جبریل آن راه پر خطر دید، و آن میلهاى مجاهدت، و منزلهاى با ریاضت دید که بر راهگذار بهشت نهاده، و عزت قرآن خبر مى ‏دهد که تا آن میلهاى مجاهدت باز نبرى راه بحضرت ما نیابى‏ وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا. جبرئیل که چنان دید گفت: «بار خدایا! نپندارم که ازیشان یک کس در بهشت شود.» مصطفى ص گفت پس رب العالمین دوزخ را بیافرید با انکال و سلاسل و با زقوم و حمیم. جبرئیل را فرمود: که یا جبرئیل یکى در رو درین زندان، تا اثر غضب ما بینى، و صفت عقوبت ما بدانى.- جبرئیل رفت و دوزخ را دید با آن درکات و انواع عقوبات- گفت: بار خدایا!«و عزّتک لا یسمع بها احد فیدخلها»

بعزت تو خداوندا که کسى صفت این دوزخ نشنود و آن گه کارى کند که بأن کار در دوزخ شود. پس رب العالمین هر چه از شهوات دنیا بود از آنچ‏ه درین آیت بشمرد مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنِینَ وَ الْقَناطِیرِ الْمُقَنْطَرَهِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّهِ وَ الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَهِ وَ الْأَنْعامِ وَ الْحَرْثِ‏ این همه گرد دوزخ در گرفت و راه آن بر مراد و هواء نفس نهاد- تا هر که بر پى مراد و هواء نفس خود رود بعاقبت سر بدوزخ باز نهد آن گه گفت: یا جبرئیل! اکنون بازنگر این دوزخ را یعنى که تا راه آن به بینى.

جبرئیل چون آن دید گفت: بار خدایا! ترسم که هیچ کس نماند از ایشان که نه در دوزخ شود. پس مصطفى از راه هر دو سراى خبر داد گفت:«حفّت الجنه بالمکاره و حفت النار بالشهوات».

– روندگان در نابایست قدم در بهشت نهند، و اندکا که ایشان خواهند بود!- و روندگان در شهوت قدم در دوزخ نهند، و فراوانا که ایشان خواهند بود! آن راه بهشت پر بلاست و بانشیب و بالاست، و آن راه دوزخ آسانست و بر نفسها نه گران است! ألا انّ عمل الجنه حزن بربوه، الا ان عمل النار سهله بشهوه.

قُلْ أَ أُنَبِّئُکُمْ بِخَیْرٍ مِنْ ذلِکُمْ‏ الآیه. حدیث دشمنان و صفت زندگانى و غایت مقصور ایشان باز نمود و بیان کرد، باز درین آیت دیگر قصه دوستان در گرفت آنان که امروز تقوى شعار ایشان و فردا بهشت و رضوان سرانجام کار ایشان، گفت‏ لِلَّذِینَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ‏- هم چنان که تقوى را مراتب است بهشت را درجاتست:

اول درجه جنه المأوى است، و اول رتبه در تقوى از حرام و هواء نفس پرهیز کردن است. قرآن مجید هر دو درهم بست و گفت: وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى‏ فَإِنَّ الْجَنَّهَ هِیَ الْمَأْوى‏. و اعلى درجات جنه عدن است، و به از جنه عدن رضوان اکبر است- پس غایت مقصد بهشتیان رضوان اکبرست. چنان که رب العالمین گفت: «وَ مَساکِنَ طَیِّبَهً فِی جَنَّاتِ عَدْنٍ وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَکْبَرُ»- و این رضوان اکبر کسى را بود که بنهایت تقوى رسد- و نهایت تقوى این است که هر چه داغ حدوث و نشان آفرینش دارد همه را دشمن خود داند، چنان که خلیل گفت‏ «فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِی إِلَّا رَبَّ الْعالَمِینَ» و از همه روى بر گرداند تا بدلى فارغ با غم عشق حقیقت پردازد، و یقین داند که با غم عشق او زحمت اغیار در نگنجد، وز همه دل و جان خود بُرد.

«دل باغ تو شد پاک ببر زان که درین دل‏ یا زحمت ما گنجد و یا نقش خیالت‏
جان نیز بنزد تو فرستیم بدین شکر صد جان نکند آنچه کند بوى وصالت»

فردا هر کسى را بغایت مقصد و همت خویش رسانند، یکى در آرزوى جنه الماوى او را گویند از حرام محض بگریز تا عادل باشی، وز تو دریغ نیست. یکى در آرزوى دار الخلد، او را گویند از شبهت بپرهیز، تا زاهد باشى و از تو دریغ نیست. یکى در آرزوى فردوس است، او را گویند از حلال محض دور باش در دنیا تا عارف باشى، و از تو دریغ نیست. قومى بمانند که ایشان را خود آرزویى نبود و مرادى نباشد، مراد ایشان مُراد دوست و اختیار ایشان اختیار دوست! بهشت‏ها بر ایشان عرض کنند، و از بهر ایشان کنیزکان و ولدان بر کنگره‏ها نشانند با نثارهاى عزیز و ایشان از همه فارغ، روى خویش از ایشان بگردانند، و گویند: اگر لا بد دل بکسى باید داد بارى بکسى دهیم که کرا کند.

ناگاه بدان لاله رخان دادم دل‏ او بود سزاى دل از آن دادم دل‏

اکنون- رضوان اکبر- گوئیم و آیت بأن ختم کنیم:

روى انس بن مالک قال‏ ابطأ علینا رسول اللَّه ص یوما فلما خرج قلنا له لقد احتبست، فقال ذلک ان جبرئیل اتانى کهیئه المرأه البیضاء فیها نکته سوداء، فقال ان هذه الجمعه فیها ساعه خیر لک و لامتک. و قد ارادها الیهود و النصارى فاخطأوها» قلت یا جبرئیل ما هذه النکته السوداء؟ فقال هذه الساعه الّتى فى یوم الجمعه، لا یرافقها مسلم یسأل اللَّه فیها خیرا الّا اعطاه ایّاه، او ذخر له مثله یوم القیامه، او صرف عنه مثله من السّوء، و انّه‏

خیر الایام عند اللَّه، و انّ اهل الجنه یسمّونه، یوم المزید- فقلت یا جبرئیل و ما یوم المزید؟ فقال ان فى الجنه اودیا افیح فیه مسک ابیض، ینزل اللَّه کل یوم الجمعه فیه فیضع کرسیّه، ثم یجاء بمنابر من نور فتوضع خلفه، فتحفّ به الملائکه- ثم یجاء بکراسىّ من ذهب فتوضع، و یجىّ بالنبیّین و الصدیقین و الشهداء و المؤمنین اهل الغرف فیجلسون- ثم یبتسم اللَّه فیقول: اى عبادى! سلوا. فیقولون: نسألک رضوانک:

فیقول: قد رضیت عنکم.

کشف الأسرار و عده الأبرار// ابو الفضل رشید الدین میبدى جلددوم

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *