مراتب کمال انسان‏ ـ ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطانعلیشاه»

تحقیق مراتب کمال انسان‏

بدان که انسان قبل از هبوط آدم (ع) در عالم صغیر و برانگیختن رسول باطنى کافر محض بوده که نه مبداى مى ‏شناخته و نه معادى و بعد از برانگیختن رسول باطنى، اقرار فطرى او ظاهر مى‏شود و در مى‏یابد که مبدئى بر او مسلّط است در حالى که پیش از آن به این اقرار اصلا احساسى نداشت و اکنون به آگاه‏ کننده خارجى احتیاج پیدا کرد که او را بر مقتضاى فطرتش آگاه سازد، یا احساس ضعیفى به این اقرار داشت که مغلوب غفلت‏هایش بود، و این معنى در اندکى از مردم بود.

گاهى احساس او قوى مى‏شود که او را وادار به طلب مى‏کند، و او را رها نمى‏کند تا به مطلوبش برساند، مانند سنگ آتش‏گیرى که نزدیک به اشتعال و سوختن است اگر چه آتش به آن تماس نداشته باشد، و این معنى در غایت ندرت و قلّت است.

دو قسم اوّل یا در کفر خالصشان مى‏ مانند و از آگاه ‏کننده‏هاى خارجى و رسولان الهى متنبّه نمى‏شوند، و همّى جز گذراندن شهوات و برآوردن مقتضیات نفوسشان ندارند، اینان عامّه مردم هستند. أعمّ از اینکه رسول خارجى یا نوّاب او آنان را به سوى خدا بخواند یا نه و اعم از اینکه دعوت ظاهرى را قبول بکنند و بیعت به بیعت عامّه بکنند یا نه.

نهایت امر این است که کسى که دعوت ظاهرى را قبول مى‏کند و در اسلام داخل مى‏شود اگر در حال حیات رسول یا نایب او که با آن بیعت کرده بمیرد درجه‏ اى از نجات براى او هست و همه این‏ها امیدوار به امر خدا هستند[۳]، ولى بیعت‏ کنندگان تنها امیدوار امر خدا به حسب اولین درجه نجات نیستند بلکه آنان امیدوار و خواهان کمال درجات نجات‏ مى‏باشند، حال آنان که امیدوار امر خدایند یا اینکه متنبّه شده کسى را مى‏جویند که آنان را بر مبداشان راهنمایى کند پس یا این است که مى‏رسند یا نمى‏رسند.

و آنکه به راهنما و دلیل رسیده یا این است که به مقتضاى دلالت دلیل عمل مى‏کند یا نمى‏کند. و عمل‏ کننده به حسب حال یا در کفر باقى مى‏ ماند یا از این حدّ تجاوز کرده به شرک حالى یا شرک شهود یا (در نقطه مقابل آن) به توحید شهودى یا تحقّقى مى‏رسد. در این حال اگر چنان شود که برایش اشاره ‏اى به توحید هم باقى نماند (مقام جذب مطلق و فناء محض) دگر توحیدى در آنجا نمودى ندارد (بلکه عین توحید است بى‏بیان و نشان) در این صورت براى خدا مى‏شود، این مقام آخر مقامات عبودیّت بوده بر کمال و تمامیّت مقرّ است (اقرار دارد) و در این هنگام اگر خداوند او را به سبب عنایت خویش باقى بگذارد، این مقام براى او ابتداى مقامات ربوبیّت است و اگر بر همین حالت باقى بماند و خداوند پس از فنا او را باقى نگذارد دیگر از او هیچ عین و اثرى نمى‏ماند، پس براى او نه اسمى است و نه رسمى و نه حکمى.

و این معنى یکى از مصادیق حدیث قدسى است که مى‏گوید: همانا اولیاء من تحت قبّه رحمانیّت من هستند غیر از من کسى آنها را نمى‏ شناسد[۴]، و همچنین این معنى یکى از مصادیق ولىّ و امام (ع) است چنانچه بیان خواهیم کرد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۳] اشاره به آیه ۱۰۱ سوره توبه است که مى‏فرماید: وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ: و دیگران که امید امر خدا را دارند.

[۴] اولیایى تحت قبایى لا یعرفهم غیرى.

 

ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطانعلیشاه» سوره بقره ۲۱۹

 

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *