ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطان علیشاه» سورة الصّفّ
سورة الصّفّ
اين سوره مدنى است و شامل چهارده آيه است.
[سوره الصف (61): آيات 1 تا 14]
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (1) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ (2) كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ (3) إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ (4)
وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي وَ قَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ (5) وَ إِذْ قالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يا بَنِي إِسْرائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْراةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جاءَهُمْ بِالْبَيِّناتِ قالُوا هذا سِحْرٌ مُبِينٌ (6) وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَ هُوَ يُدْعى إِلَى الْإِسْلامِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (7) يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ (8) هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ (9)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ (10) تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (11) يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَساكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (12) وَ أُخْرى تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (13) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصارَ اللَّهِ كَما قالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوارِيِّينَ مَنْ أَنْصارِي إِلَى اللَّهِ قالَ الْحَوارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصارُ اللَّهِ فَآمَنَتْ طائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ كَفَرَتْ طائِفَةٌ فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرِينَ (14)
ترجمه:
(61/ 14- 1)
به نام خداوند بخشندهى مهربان
آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است خداوند را نيايش كند و اوست پيروزمند فرزانه.
اى مؤمنان چرا چيزى مىگوييد كه انجام نمىدهيد.
نزد خداوند بس منفور است كه چيزى را بگوييد كه انجام نمىدهيد.
در حقيقت خداوند دوست دارد كسانى را كه در راه او صف در صف جهاد مىكنند، چنانكه گويى ايشان بنيادى ريخته از سرباند
و چنين بود كه موسى به قومش گفت اى قوم من چرا مرا مى آزاريد، حال آنكه مى دانيد كه پيامبر خداوند به سوى شما هستم، پس چون (از حق) برگشتند خدا دلهايشان را برگردانيد و خداوند نافرمانان را هدايت نمى كند.
و چنين بود كه عيسى بن مريم عليهما السّلام گفت اى بنى اسرائيل من پيامبر خداوند به سوى شما هستم، (و) استواردارندهى توراتى كه پيش روى من است و بشارتگر به پيامبرى كه پس از من مىآيد و نامش احمد است، آنگاه چون بر ايشان پديدههاى شگرف آورد گفتند اين جادوى آشكار است.
و كيست ستمكارتر از كسى كه بر خداوند دروغ بندد،حال آنكه خداوند كمال بخش نور خويش است، و لو آنكه كافران ناخوش داشته باشند.
او كسى است كه پيامبرش را با هدايت و دين حق فرستاده است تا آن را بر همهى اديان پيروز گرداند و لو مشركان ناخوش داشته باشند.
اى مؤمنان آيا شما را به دادوستدى رهنمون شوم كه شما را از عذاب دردناك مى رهاند؟
(و آن اينكه) به خداوند و پيامبر او ايمان آوريد و به مالتان و جانتان در راه خدا جهاد كنيد، اين اگر بدانيد، برايتان بهتر است.
تا بر شما گناهانتان را بيامرزد و شما را به بوستانهايى كه جويباران از فرو دست آن جارى است و خانههاى پاك و پسنديده در بهشتهاى عدن در آورد، اين رستگارى بزرگ است.
و (نعمت) ديگرى كه آن را خوش داريد: يارى از جانب خداوند و پيروزى نزديك و مؤمنان را بشارت ده
اى مؤمنان ياوران (دين) خدا باشيد، چنانكه عيسى بن مريم عليهما السّلام به حواريون گفت چه كسانى در راه دين خدا ياوران منند؟ حواريون گفتند ما ياوران (دين) خداونديم، سپس گروهى از بنى اسرائيل ايمان آوردند و گروهى (انكار و) كفر ورزيدند، آنگاه مؤمنان را در برابر دشمنشان يارى داديم و پيروز گرديدند.
تفسير
سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ هر چه در زمين و آسمانهاست همه به تسبيح و ستايش خداى كه مقتدر و حكيم است مشغولند، الا اى كسانى كه ايمان آوردهايد چرا چيزى به زبان مىگوييد كه در مقام عمل خلاف آن مىكنيد بترسيد از اين عمل كه سخنى بگوييد و خلاف آن كنيد كه بسيار سخت خدا را به خشم و غضب مى آورد.
بعضى گفتهاند: اين آيه دربارهى قومى نازل شده كه مى گفتند:
اگر ما با دشمن ملاقات كنيم و درگير شويم فرار نمى كنيم و به عقب بر نمى گرديم، سپس در روز احد به قولشان وفا نكردند.
بعضى گفته اند: آيه دربارهى قومى نازل شد كه مى گفتند: جهاد كرديم و كار را انجام داديم در حالى كه انجام ندادند.[1] بعضى گفته اند: آيه دربارهى مؤمنينى نازل شده كه وقتى ثواب شهداى بدر را شنيدند گفتند: اگر جنگى پيش بيايد و ما جنگ كنيم نهايت كوشش خود را مىكنيم و هرگز فرار نخواهيم كرد.
بعضى گفته اند: مسلمين مى گفتند: اگر ما مى دانستيم محبوبترين اعمال چيست اموال و جانهايمان را فدا مى كرديم.
پس خداى تعالى اين آيه را نازل كرد.
«إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا» ولى به قولشان در روز احد وفا نكردند.
قمى گفته: آيه دربارهى كسانى نازل شد كه به محمّد صلّى اللّه عليه و آله وعده دادند كه پيمان او را دربارهى امير المؤمنين عليه السّلام نشكنند[2] و خداوند مى دانست كه آنها به عهدشان وفا نخواهند كرد.
و اينكه خداوند آنها را مؤمن ناميده كه به جهت اقرار خود آنهاست اگر چه در واقع تصديق نداشته باشند.
بدان كه قول در اينجا اعمّ از قول زبانى و قول نفسانى يعنى اعتقاد قلبى است.
ولى خطورات ذهنى و خيالات كه در قلوب مردم جريان دارد بدون تصميم و اراده قطعى قول ناميده نمىشود، بلكه خطورات و خيالات از جانب شيطان يا ملائكه بر آنها وارد مىشود، پس آنها اقوال شيطان يا ملائكه است.
و اين قول اعم است از آنكه در احكام الهى باشد، بدين گونه كه انسان به نحو افتا يا تقليد حكمى از احكام را بگويد و عمل نكند، يا در امر به معروف و نهى از منكر باشد.
بدين گونه كه ديگرى را امر و نهى كند و خود به آن پايبند نباشد، يا در مواعظ و نصايح باشد يعنى موعظه و نصيحت به چيزى نمايد كه خودش عمل به آن نكند.
و به اوّلى و دوّمى مجتهدين گرفتار شدند كه خود را براى بيان احكام بندگان نصب نمودند و به سوّمى قصّهگوها و وعّاظ، اگر چه بيشتر مردم خالى از آن سه وجه نيستند، نسبت به زير دستانشان.
و همچنين آن قول شامل مواعيد و عقود و بيعت اسلامى و ايمانى مىشود.
چه از امام صادق عليه السّلام وارد شده وعده دادن مؤمن به برادرش نذرى است كه كفّاره ندارد.
پس كسى كه خلف وعده كند ابتدا خلف خدا كرده و متعرّض خشم او شده است و اين است معناى قول خداى تعالى: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تا آخر هر دو آيه» از على عليه السّلام آمده است: خلف وعده موجب خشم نزد مردم است.
خداى تعالى فرموده: «كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ تا آخر» و همچنين آيه شامل صنعتها و حرفه ها نيز مى شود، كه صاحب حرفه هرگاه بگويد:
بايد صنعت صاحب صنعت چنين و چنان باشد، يا بگويد: اگر صنعت چنين و چنان باشد مصنوع محكم و استوار و باقى ماندنى مى شوند بايد عمل كند، در حالى كه مى گفتند و عمل نمى كردند.
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا در حالى كه براى جهاد در راه خدا صف بستهاند و اين تعليل قول خداست: «لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ» طبق بيان گذشته مبنى بر اينكه اين آيه دربارهى كسانى نازل شد كه آرزوى قتال و جهاد كردند ولى در احد به صورت مطلق ثابت قدم نشدند، كه هماهنگ شدن عمل با گفتار احتياج به جهاد زياد با نفس و شيطان دارد.
كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ مانند سدّ آهنين هم دست و پاى دارند بسيار دوست مىدارد.
لفظ «مرصوص» از «رصّ» به معناى اتّصال قسمتى از بناء به قسمت ديگر و استحكام آن است.
از امير المؤمنين عليه السّلام آمده است كه فرمود: «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا» آيا مىدانيد سبيل و راه خدا چيست؟ من راه خدا هستم كه خداوند مرا منصوب نموده كه بعد از رسولش از من پيروى نمايند.
وَ إِذْ قالَ مُوسى به ياد آورد زمانى را كه موسى گفت.
لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي وَ قَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ تا به ياد آوردند و متذكّر شوند كه كار قوم موسى و غايت مترتّب بر آن بد بوده، در نتيجه از آزار تو و از آزار عترت تو پس از تو خوددارى كنند.
فَلَمَّا زاغُوا از حقّ روى گرداندند.
أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ خداوند دلهاى آنان را از راه راست انسانيت برگردانيد و سرهاى آنان را وارونه و معكوس قرار داد.
وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ و خدا هرگز مردم نابكار فاسق را هدايت نخواهد كرد.
كنايه از كسانى است كه از قول على عليه السّلام در حقّ على عليه السّلام يا به صورت مطلق خارج شدند، يعنى كسى را كه خدا هدايت نكند حق را نمى پذيرد اگر چه هزار آيه و دليل آورده شود، كه خداوند گروه فاسقين را هدايت نمى كند و شما اى قوم محمّد صلّى اللّه عليه و آله با خروج از قول رسول صلّى اللّه عليه و آله و عدم اطاعت از او فاسق شديد.
وَ إِذْ قالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ به آنان يادآورى كن تا به حقّ بودن تو متذكّر شوند و از اطاعت تو خارج نشوند.
بَنِي إِسْرائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْراةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ و باز ياد آر هنگامى كه عيسى بن مريم عليهما السّلام به بنى اسرائيل گفت من همان رسول خدا به سوى شما هستم و به حقّانيّت كتاب تورات كه مقابل من است تصديق مىكنم و نيز شما را مژده مى دهم كه بعد از من رسول بزرگوارى كه نامش (در انجيل) احمد است بيايد.
و اخبار و روايات در بشارت دادن و خبر دادن انبيا به ظهور محمّد صلّى اللّه عليه و آله و بعثت او بيشتر از آن است كه شمارش شود.
به امام باقر عليه السّلام نسبت داده شده كه اسم نبىّ صلّى اللّه عليه و آله در صحف ابراهيم عليه السّلام «الماحى» و در تورات موسى عليه السّلام «الحادّ» و در انجيل عيسى عليه السّلام «احمد» صلّى اللّه عليه و آله و در قرآن «محمّد صلّى اللّه عليه و آله» است.
نقل شده[3] كه بعضى از يهود از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله پرسيدند: چرا تو احمد ناميده شده اى فرمود: چون من در آسمان بيشتر مورد حمد قرار مىگيرم تا زمين.
فَلَمَّا جاءَهُمْ بِالْبَيِّناتِ قالُوا هذا سِحْرٌ مُبِينٌ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَ هُوَ يُدْعى إِلَى الْإِسْلامِ چون آن رسول با آيات و معجزات به سوى خلق آمد گفتند اين سحرى آشكار است.
آيا از آن كس كه براى اسلام و سعادتش مىخوانند و او همان دم بر خدا افترا و دروغ مى بندد در جهان كسى ستمكارتر هست.
ظاهر آيه دربارهى منكرين محمّد صلّى اللّه عليه و آله و منكرين رسالت و معجزات او نازل شده و دربارهى اين گفتهى قوم محمّد صلّى اللّه عليه و آله است كه مى گفتند: انبياى گذشته به ما وصيّت كردهاند كه به هيچ رسولى ايمان نياوريم مگر آنكه چنين و چنان باشد، يا گفتند: انبياء به ما گفتهاند بعد از ما ديگر پيامبرى نيست، و ليكن آيه كنايه از كسى است كه ادّعاى خلافت پس از رسول صلّى اللّه عليه و آله بنمايد و اين ادّعاى جانشينى را از جانب رسول صلّى اللّه عليه و آله يا از جانب خدا بكنند.
وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ خداوند گروه ستمكاران را هدايت نمى كند، منظور از ستمكاران كسانى هستند كه ولايت را به غير موضع خود بردند و خلافت را بدون استحقاق ادّعا كردند و اين معنا دلالت مى كند بر اينكه مقصود از آيه كنايه از كسانى است كه ادّعاى خلافت نمودند و على عليه السّلام را انكار نمودند. يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ كافران مىخواهند تا نور خدا را به گفتار باطل و طعن و مسخره خاموش كنند.
چون نور خدا همان ولايت است و در آيات ديگر به على عليه السّلام تفسير شده است.[4] وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ خداوند نورش را كامل و تمام مىكند اگر چه كافرين به ولايت را خوش نيايد.
آنان مى خواهند ولايت امير المؤمنين عليه السّلام را خاموش سازند با دهانهايشان و خداوند تمامكنندهى امامت است، چه خداوند مىفرمايد:
«الذين آمنوا بالله و رسوله و النور الذين انزلنا» پس نور همان امام است.
و بعضى گفتهاند: مقصود از اينكه خداوند نورش را كامل مىكند قائم آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله است كه وقتى خروج كند خداوند او را بر همهى دين ظاهر و غالب نمايد تا جايى كه غير خدا عبادت نشود.
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى رسالت و اسلام كه به وسيلهى آن هدايت به امام و ايمان حاصل مى شود.
وَ دِينِ الْحَقِ راه بسوى خدا كه سبب وصول به حقّ است، يا مسبّب از حقّ است كه آن ولايت مطلقه است، بنابراين طريق به سوى خدا با اين وصف على عليه السّلام و ولايت او است.
لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ مقصود جنس دينها و راههاى مختلف است و چون جنس مستغرق اراده نمود آن را تأكيد كرد به قول خود.
كُلِّهِ چون راههاى نفس به شيطان زياد است و راه به سوى خدا يكى است كه آن طريق ولايت است، كه اگر انسان آنطور كه شايسته است بر آن تمسّك نمايد راه ولايت آشكار و بر همهى راهها غالب مىشود به نحوى كه براى راههاى شيطان هيچ اثرى نمىماند.
وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ مشركين به ولايت.
و در سورهى توبه اين آيه با بيان آن گذشت.
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى كسانى كه با بيعت عام اسلام آوردهاند چون خداى تعالى خواست آنها را امر به ايمان و بيعت دوّم بنمايد و اين كار براى آنها سخت و گران مىآمد لذا به آنان لطف نمود و آنها را مورد ندا و خطاب قرار داد، تا سختى مطلب را جبران كند.
و لذا امر را به صورت استفهام ادا نمود و راهنمايى به تجارتى كرد كه آنان را از عذاب دردناك نجات دهد، تا آماده شنيدن مطلب شوند و آمادگى پذيرش آن را پيدا نمايند.
هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ آيا شما را به تجارتى سودمند كه شما را از عذاب دردناك نجات بخشد دلالت كنم آن تجارت اين است كه به خدا و رسول او ايمان آريد.
مقصود ايمان خاصّ و بيعت ايمانى ولوى است.
وَ تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِكُمْ و به مال و جان در راه خدا جهاد كنيد.
يعنى بذل اموال و مقصود هر چيزى است كه به انسان نسبت داده مىشود.
وَ أَنْفُسِكُمْ نفسهايتان را بذل كنيد به نحوى كه نه نفسى باقى بماند، نه چيزى كه به نفس نسبت داده مىشود و لفظ «تؤمنون» جواب سؤال مقدّر براى بيان تجارت است.
ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ[5] اگر از اهل علم باشيد اين مطلب را مىفهميد، يا اگر اين مطلب را بدانيد همان را اختيار خواهيد كرد.
يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ تا خدا گناهان شما را ببخشد.
لفظ «يغفر» مجزوم در جواب شرط است.
يعنى اگر اين مطلب را بدانيد خداوند شما را مى بخشد، چون علم و آگاهى انسان را به سوى عمل و انتخاب معلوم جذب مى كند.
و اختيار معلوم موجب بخشايش شماست، يا جواب «تؤمنون» است.
كه آن به معناى «آمنوا» است، يا جواب استفهام است.
و معناى آن اين است كه آيا شما را راهنمايى بكنم؟
كه اگر راهنمايى بكنم خداوند شما را مىبخشد.
زيرا راهنمايى من جز با توجّه و التفات من نيست، توجّه و التفات من موجب تغيير احوال و رغبتتان به عمل و آخرت مىشود و آن موجب مغفرت شماست.
وَ يُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَساكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ جنّات و بهشتهاى اقامت كه آخرين بهشتهاست.
ذلِكَ آنچه كه ذكر شد از مغفرت و بخشش، ادخال بهشتها يا داخل نمودن در بهشت عدن.
الْفَوْزُ الْعَظِيمُ وَ أُخْرى تُحِبُّونَها شما داراى خصلت ديگرى هستيد كه اگر دوست داريد، يا نعمت ديگرى به شما داده مىشود.
يا آيا شما را بر تجارت ديگرى رهنمون سازم؟
و معناى آن چنين مىشود: آيا شما را بر رنج ديگرى براى تجارت رهنمون سازم؟
يا لفظ «اخرى» مبتداست و خبر آن نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ مىباشد.
يعنى فتح و پيروزى نزديك در دنيا به وسيلهى ظهور قائم عليه السّلام است[6] و چنانچه از قمّى آمده است.
و چون بيشتر و معظم اصحاب رسول صلّى اللّه عليه و آله طالب ظفر، پيروزى، غنيمت و اعلاى كلمه بودند فرمود: «أخرى تحبّونها».
وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ مؤمنين را ظفر و پيروزى بر لشگريان نفس به سبب ظهور قائم عليه السّلام و نصرت و يارى خدا بشارت ده چه ايمان بالاخره اقتضاى يارى و نصرت مىكند.
و اين مطلب از منطوق آيهى: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ تا آخر آيه» فهميده مىشود.
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى كسانى كه با بيعت خاصّ ولوى ايمان آوردهايد.
كُونُوا أَنْصارَ اللَّهِ ياران خدا باشيد.
چون لطيفهى انسانى فطرى، لطيفهى ولوى كه آن انسانيّت اختيارى است مظهر خداى تعالى و نصرت آن مظهر با عوالم اخروى و اعمال صالح نصرت و يارى خدا مى باشد.
جانشين و خليفهى خدا نيز مظهر خداست، نصرت و يارى او نصرت و يارى خداست.
لذا مقصود از نصرت و يارى خدا يارى همان لطيفهى و همان خليفه است و آن را با نصرت و يارى خدا ادا نمود تا اشاره به اين باشد كه نصرت آن دو در حقيقت نصرت خداست.
كَما قالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ما به شما گفتيم: انصار خدا باشيد، همانطور كه عيسى عليه السّلام گفت.
ممكن است لفظ «كما قال عيسى» متعلّق به «كُونُوا أَنْصارَ اللَّهِ» و مشبه به بودن حواريّين انصار خدا مىباشد.
لِلْحَوارِيِّينَ مَنْ أَنْصارِي إِلَى اللَّهِ قالَ الْحَوارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصارُ اللَّهِ همچنانكه عيسى به حواريين گفت كه مرا براى خدا يارى مىكنيد، گفتند ما ياران خداييم.
اين آيه با بيان آن در سورهى آل عمران گذشت.
فَآمَنَتْ پس از گفتار عيسى بن مريم عليه السّلام گروهى از بنى اسرائيل ايمان آوردند و گروهى كافر شدند.
طائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ كَفَرَتْ طائِفَةٌ گروهى به خدا به واسطهى عيسى كافر شدند، يا به عيسى بعد از اين گفتار كافر شدند.
فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرِينَ[7] بر دشمنانشان غالب شدند و اين دلدارى رسول صلّى اللّه عليه و آله و بشارت و دلدارى مؤمنين و تهديد كافرين از امّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله است.
قال علىّ عليه السّلام: ما اضمر احد شيئا الّا ظهر عن فلتات لسانه و صفحات وجهه
هيچ كس رازى در درون نگيرد، جز آنكه از زبانش برآورد و از رخسارهاش هويدا گردد.
| راز درون هر چه بود گاهگاه | تيغ زبانش به در آرد ز چاه | |
| صفحهى رخساره چه يك آينه | فاش كند راز دل از درد آه | |
منهاج البراعة علامهى خويى قدّس سرّه ج 21 ص 42 و 43
ترجمه تفسير بيان السعادة فى مقامات العبادة، ج14، ص: 169
[1] تفسير جامع ج 7 ص 130.
[2] تفسير نور الثقلين ج 5 ص 310.
[3] تفسير جامع ج 5 ص 132
| چراغى را كه ايزد بر فروزد | هر آنكس پف كند ريشش بسوزد | |
[5] امام صادق عليه السّلام: على عليه السّلام فرمود: منم آن تجارتى كه سودمند و نجاتدهنده است از عذاب دردناك قيامت.
تفسير جامع ج 7 ص 134.
[6] تفسير نور الثقلين ج 5 ص 319
[7] امام صادق عليه السّلام: حواريون عيسى شيعيان او بودند و شيعيان ما حواريون ما هستند. و حواريون عيسى بهتر از حواريون ما نبودند وقتى عيسى گفت كيست كه مرا يارى كند براى خدا آنها گفتند ما انصار خدا هستيم سوگند به خدا از يهوديها كسى يارى نكرد عيسى را و جز يهود كسى با عيسى جنگ نكرد ولى شيعيان ما را يارى كردند.
( اصول كافى)