ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن فضل بن حسن طبرسی سوره الصافّات‏ ۱۶۱ الی ۱۷۰

[سوره الصافات (۳۷): آیات ۱۶۱ تا ۱۷۰]

فَإِنَّکُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ (۱۶۱)

ما أَنْتُمْ عَلَیْهِ بِفاتِنِینَ (۱۶۲)

إِلاَّ مَنْ هُوَ صالِ الْجَحِیمِ (۱۶۳)

وَ ما مِنَّا إِلاَّ لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ (۱۶۴)

وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ (۱۶۵)

وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ (۱۶۶)

وَ إِنْ کانُوا لَیَقُولُونَ (۱۶۷)

لَوْ أَنَّ عِنْدَنا ذِکْراً مِنَ الْأَوَّلِینَ (۱۶۸)

لَکُنَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِینَ (۱۶۹)

فَکَفَرُوا بِهِ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ (۱۷۰)

[ترجمه‏]

پس همانا شما و آنچه مى‏پرستید.

نیستید شما بر آن به فریب دهندگان.

مگر آن را که چشنده دوزخ است.

و نیست از ما مگر آن که براى اوست مقامى معین.

و همانا ما هر آینه صف کشندگانیم.

و همانا ما هر آینه تسبیح کنندگانیم.

و اگر چه بودند مى‏گفتند.

اگر در نزد ما ذکرى بود از پیشینیان.

هر آینه بودیم بندگان مخلص خداوند.

پس کافر شدند به آن پس زود است که بدانند.

قرائت‏

صال الجحیم- بر خلاف اکثریت «حسن» کلمه (صال) را به ضم (لام) قرائت کرده است.

«ابن جنّى» گوید: «ابو على» قرائت فوق را به این نحو توجیه کرده که:

(لام) براى تخفیف حذف شده و (لام) به ضمه، اعراب داده شده است.

شرح لغات:

فاتن- کسى را گویند که با آرایش خود بسوى گمراهى بخواند و اصل لغت (فتنه) از باب (فتنت الذهب بالنار) است که به معنى: خارج کردم طلا را و بصورت خالص در آوردم مى ‏باشد.

صالى- به معنى: ملازم آتش است که در آن مى‏ سوزد و (مصطلى) کسى را گویند که به آتش گرم شود و یا چیزى که به آتش گرم کند، و لذا صلاه گویند به خاطر این که لازمه آن دعا مى‏ باشد و (مصلى) آن را گویند که پس از شخص سابق آمده باشد چه اینکه ملازم اثر او مى ‏باشد.

تفسیر:

و اکنون خداوند کافران را مخاطب ساخته و فرماید:

فَإِنَّکُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ‏ (پس همانا شما و آن چه مى ‏پرستید) محلّ (ما) منصوب بوده چون عطف به (کم) مى ‏باشد و مقصود چنین است: اى گروه کافران و آن که او را مى ‏پرستید.

ما أَنْتُمْ عَلَیْهِ بِفاتِنِینَ إِلَّا مَنْ هُوَ صالِ الْجَحِیمِ‏ (نیستید شما بر آن فریب دهندگان مگر آن را که چشنده دوزخ است) در این که ضمیر (ها) در کلمه (علیه) به کجا رجوع مى‏کند دو قول وجود دارد:

۱- قول اول این است که ضمیر (ها) به کلمه (ما تعبدون) عود میکند و تقدیر چنین است: شما و آن که عبادت مى‏کنید نمى‏ توانید احدى را گمراه کنید مگر آن را که دوزخ را بچشد و به علت بدى عملش در آتش بسوزد.

برخى گفته ‏اند: شما نمى ‏توانید کسى را گمراه کنید مگر آن را که در علم خدا گذشته که وى کافر شده و عذاب آتش را خواهد چشید.

۲- قول دوم این است که: ضمیر (ها) در کلمه (علیه) به (اللَّه) برمى ‏گردد و مقصود چنین مى ‏شود که: شما بر علیه خداوند نمى‏ توانید گمراه کنید مگر آن را که چشنده دوزخ است، چنان که گفته مى ‏شود هلاک کننده ‏اى نمى ‏تواند کسى را بر خدا هلاک کند، و فلانى سود مى ‏کند بر فلانى و ضرر مى ‏دهد بر فلانى.

وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ‏ (و نیست از ما مگر براى اوست مقام معلومى) این سخن «جبرئیل» به پیغمبر (ص) است و برخى گفته‏ اند: این سخن، گفتار فرشتگان است و در این صورت چیزى در تقدیر است که مقصود چنین مى ‏باشد: نیست از ما گروه فرشتگان فرشته ‏اى، مگر براى اوست مقام معینى در آسمانها که خدا را در آن عبادت مى‏ کند.

برخى گفته‏ اند منظور از (مقام معلوم) اندازه معینى مى‏ باشد که در آن، از امر و دستور خداوند تجاوز نمى ‏کند چنان که صاحب مقام از مقام معین خود تجاوز نمى‏ کند.

پس چگونه جایز است عبادت شود آن که به این صفت بوده و بنده آفریده شده مى ‏باشد.

وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ‏ (و همانا ما صف کشندگانیم) در حول عرش و منتظر امر و نهى خداوند هستیم.

و برخى گفته‏ اند: ما ایستاده و براى نماز صف کشنده ‏گانیم. «کلبى» گوید: صفهاى فرشتگان در آسمان مانند صفهاى مردم است در زمین.

«جبائى» گوید: کشندگانیم با بال‏هاى خود براى این که خدایمان را تسبیح و عبادت کنیم.

وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ‏ (و همانا ما تسبیح کنندگانیم) یعنى نماز گزارده و منزه میداریم خداوند را از آن چه لایق او نمى‏باشد، و لذا گفته مى‏ شود:

(فرغت من سبحتى) یعنى از نماز خودم فارغ شدم، چه این که در نماز تسبیح کرده میشود خداوند متعال و تعظیم مى‏ گردد. و (مسبحون) عبارتند از کسانى که بر اساس تعظیم خداوند مى‏گویند: سبحان اللَّه.

وَ إِنْ کانُوا لَیَقُولُونَ‏ (و اگر چه بودند مى‏گفتند) کلمه (ان) در این آیه، مخفف از مثقل است چه این که (لام) بر سر خبر آن در آمده است و مقصود چنین است: بدرستى که این کافران یعنى اهل «مکه» مى‏گفتند:

لَوْ أَنَّ عِنْدَنا ذِکْراً (اگر همانا نزد ما ذکرى بود) کتابى بود مِنَ الْأَوَّلِینَ‏ (از اولین) یعنى از کتابهاى پیشینیان که بر پیامبرانشان نازل شده بود.

و برخى گفته مراد از (ذکر) علم مى‏باشد، در اینجا علم به عنوان (ذکر) یاد شده چون یکى از اسباب علم، ذکر مى ‏باشد.

لَکُنَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِینَ‏ (هر آینه بودیم بندگان مخلص خداوند) آنان که عبادت را خالص براى خداوند انجام مى‏ دهند.

پس کافران، عدم اطلاع خود از اخبار پیشینیان را بهانه‏اى براى امتناع از ایمان قرار داده ‏اند.

فَکَفَرُوا بِهِ‏ (پس کافر شدند به آن) در کلام فوق چیزى در تقدیر است و مقصود چنین مى‏باشد: چون قرآن به ایشان آمد به آن کافر شدند.

فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ‏ (پس زود باشد که دانند) عاقبت کفر خود را و این هشدارى بر آنان است‏

.

ترجمه تفسیر مجمع البیان، ج‏۲۱

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *