اقسام شرک كشف الاسرار و عدة الأبرار
شرك اكبر آنست كه كردگار عظيم و صانع قديم را جلّ جلاله شريك و انباز گويند، يا او را نظير و همتا دانند، يا بچيزى از خلق وى ماننده كنند، هر كه اين گويد نه خداى را پرستنده است، كه او بت را خواننده است! و بحقيقت از دين هدى بازمانده!
اعتقاد درست و دين پاك آنست كه خداى جهانيان، و آفريدگار همگان را پاك و منزّه دانى از جفت و فرزند و انباز، نه خود زاد، و نه كس او را زاد، از حدوث و تغيّر و ولادت آزاد، مقدّس از عيب و عجز و نياز، در صفت پاك، و در صنع زيبا، و در گفت شيرين، و در مهر تمام. در صفت از عيب پاك، و در كرد از لغو پاك، و در گفت از سهو پاك، و در مهر از ريب پاك.
خدايى كه از اوهام بيرون، و كس نداند كه چون! خدايى را سزا، و بخدا كارى دانا، وز عيبها جدا، در ذات و صفات بيهمتا. هر كه اين اعتقاد گرفت از شرك اكبر برست، و با اصل ايمان پيوست.
امّا شرك اصغر دو قسم است دو گروه را: مؤمنان را ريا است در عمل، و ترك اخلاص در آن، و عارفان را التفاتست با عمل و طلب خلاص بآن. امّا اثر آن در مؤمنان آنست كه از ايمان ايشان بكاهد، و در يقين ايشان خلل آرد، و در روشنايى بايشان فرو بندد. مصطفى (ص) گفت: سخت ميترسيم بر امّت خويش از شرك كهن.
گفتند: يا رسول اللَّه شرك كهن كدام است؟ گفت: آنكه عمل كند، و در عمل وى ريا بود. شداد اوس گفت: رسول خداى را ديدم كه ميگريست.
گفتم: يا رسول اللَّه چرا ميگريى؟ گفت: ميترسم از امّت خويش اگر شرك آرند، نه آن كه بت پرستند، يا آفتاب و ماه پرستند، لكن عبادت بريا كنند، و خلق را با حق در آن عمل انباز كنند، و اللَّه ميگويد:أنا اغنى الشركاء عن الشرك، فمن عمل عملا اشرك فيه غيرى فأنا عنه برىء، و هو الذى اشرك.
كشف الاسرار و عدة الأبرار