شرك آوردن به خدا به سبب اذن و برهان او -ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطانعلیشاه»

تحقيق شرك آوردن به خدا به سبب اذن و برهان او

[سوره آل ‏عمران (3): آيه 151]

سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِما أَشْرَكُوا بِاللَّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً وَ مَأْواهُمُ النَّارُ وَ بِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ (151)

بدان كه انسان غير از معصومين عليه السّلام از اوان كودكى تا اوايل سن تميز و بلوغ از نظر حال و اعتقاد كافر محض است. و آنگاه كه بالغ مى‏شود اگر توفيق او را كمك كند و به اطاعت از نبىّ وقتش جذب شده و اعتقاد به توحيد پيدا كند، در اين صورت از نظر اعتقاد مسلمان و موحّد مى‏شود، ولى از نظر حال كافر است، زيرا او در اين حالت در دار كثرت و مقام نفس است كه جز كثرتها چيزى نمى‏بيند، و در فاعلها يك فاعل وحدانى را متذكّر نمى‏شود، بلكه اصولا معتقد به فاعل وحدانى نيست.

پس اگر توفيق او را يارى كرد و از دار كثرت به سراى وحدت رسيد- كه همان دار قلب و ايمان است- جذب شد؛ در اين صورت اگر با بيعت خاصّ ولوى بيعت نمود، و ايمان داخل قلبش گرديد، و از دار حرب كه همان دار نفس و دار كفر است به شهر قلب كه شهر امن وامان و ايمان است هجرت نمود، چه بسا در اين هنگام از كفر قالى خارج شده و به شرك حالى، سپس شهودى و سپس عيانى مى‏رسد، تا جايى كه از دار شرك خارج شده و به دار توحيد وارد مى‏شود. به نحوى كه در وجود جز خدا چيزى نمى‏بيند، و معنى «لا حول و لا قوّة الّا باللّه» را، و سپس معنى «لا إله الّا اللّه» را تحصيل مى‏كند. در اينجاست كه از شرك خارج شده و موحّد مى‏شود. پس انسان مادام كه در دار كفر و شرك است از شرك آوردن به خدا در وجود و طاعت خارج نمى‏شود، زيرا اگر او انسانى را اطاعت نكند، هواى خود و شيطان را پيروى مى‏كند.

پس آنچه را كه به سبب آن به خدا شرك آورده اگر خداوند در صحّت شريك قرار دادن دليل و برهان نازل فرموده باشد، در آن حال مشرك از راه شرك آوردن موحّد مى‏شود، و شرك آوردن او مأذون است و داراى پاداش و اجر ولى اگر در شرك آوردن، خداوند دليل و برهان نازل نكرده باشد، شرك آوردن، او كفر و مورد نهى و موجب عقوبت اخروى مى‏شود.

پس مفهوم مخالف قول خداى تعالى: بِما أَشْرَكُوا بِاللَّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً مفيد اين معنى است كه اگر شرك به خدا از ناحيه دليل و برهانى باشد كه خداوند آن را نازل فرموده مذموم نيست.

اين‏گونه شرك آوردن در اخبار، است به شرك آوردن به ولايت و على (ع) تفسير شده است، و اين بدان جهت است كه الوهيّت با ولايت نمودار، و خدا به سبب على (ع) ظاهر مى‏شود.

 

ترجمه تفسير بيان السعادة فى مقامات العبادة، ج‏3، آل ‏عمران آيه 151