ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن فضل بن حسن طبرسی سورة المرسلات 41 الی 50
[سوره المرسلات (77): آيات 41 تا 50]
إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلالٍ وَ عُيُونٍ (41)
وَ فَواكِهَ مِمَّا يَشْتَهُونَ (42)
كُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِيئاً بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (43)
إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (44)
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (45)
كُلُوا وَ تَمَتَّعُوا قَلِيلاً إِنَّكُمْ مُجْرِمُونَ (46)
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (47)
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لا يَرْكَعُونَ (48)
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (49)
فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ (50)
ترجمه:
41- البتّه پرهيزكاران در سايه (درختان بهشت) و كنار چشمه سارها باشند.
42- و ميوه ها (براى پذيرايى ايشانست) از آنچه آرزو كنند، و بخواهند.
43- (و بايشان بگويند بپاداش آن اعمال شايسته كه پيوسته (در دنيا) ميكرديد بخوريد و بياشاميد در حالى كه گوارا باشد.
44- آرى ما نيكوكاران را اينچنين پاداش ميدهيم.
45- در آن روز واى بر تكذيب كننده گان.
46- (بايشان بگويند) بخوريد و اندك زمانى بر خوردار شويد كه شما گنهكاريد.
47- در آن روز واى بر تكذيب كننده گان.
48- و هر گاه بايشان گويند ركوع كنيد ركوع نكنند (و يا آنكه نماز كنيد نماز نخوانند).
49- در آن روز واى بر تكذيب كننده گان.
50- پس بكدام كتاب بعد از قرآن ميگروند (اگر بقرآن نگرويدند).
تفسير و مقصود:
سپس خداوند سبحان مؤمنين و پرهيزكاران را ياد نمود و گفت (إِنَّ الْمُتَّقِينَ) آن كسانى كه از شرك و گناهان و اعمال زشت پرهيز كردند (فِي ظِلالٍ) در سايه هايى از درختان بهشت (وَ عُيُونٍ) چشمه سارهاى كه بدون جدول و شكاف زمين در پيش روى آنها جارى است براى اينكه براى آنها لذّتبخشتر است وقتى مى بينند خوبى و صفاى آب آن را و بعضى گفته اند (عيون) يعنى چشمه هايى كه در لابلاى درختان جارى است (وَ فَواكِهَ) جمع فاكهه و آن ميوه درختانست (مِمَّا يَشْتَهُونَ) يعنى از جنس آنچه اشتها دارند و شهوت معنايى است در دل زمانى كه خواهنده بآن بر خورد نمود لذّتى براى او خواهد بود و ضدّ شهوت نفرت و بى ميلى است. سپس گفته ميشود بايشان (كُلُوا وَ اشْرَبُوا) صورت آن صورت امر است و مقصود اباحه است.
و بعضى گفته اند: آن امر حقيقى است و خداوند سبحان از آنها خوردن و نوشيدن در بهشت ميخواهد زيرا آنها وقتى دانستند كه خدا دوست دارد كه آنها در بهشت بخورند و بياشامند خوشحالتر شوند پس بر گردانيدن خداوند ايشان را عبث و بيهوده نيست (هَنِيئاً بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ) گوارا باد بر شما بآنچه در دنيا نموديد. يعنى خالص از زحمت و ناراحتى و و هنىء منفعت خالص از آزار و رنج است.
و بعضى گفته اند: آن اذيّتى است كه ديگر در پى آن رنج و ناراحتى نيست.
(إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ) ما اينچنين نيكوكاران را پاداش- ميدهيم. اين نخست خبريست از خداى تعالى و بايشان نيز مى گويند:
(وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ) در اين روز واى بر تكذيب كنندگان باين وعده سپس كلام را اعاده داد بر ذكر تكذيب كنندگان. پس خداى سبحان فرمود:
(كُلُوا) يعنى بايشان ميگويند بخوريد (وَ تَمَتَّعُوا) بهرهمند شويد در دنيا (قَلِيلًا) يعنى اندك زمانى پس البتّه مرگ خواهد بود و چاره اى از آن- نيست (إِنَّكُمْ مُجْرِمُونَ) يعنى اى مشركها شما مستحق و شايسته عذابيد (وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ) در اين روز واى بر تكذيب كنندگان باين بيم و وعيد (وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا) يعنى نماز بخوانيد (لا يَرْكَعُونَ) يعنى نماز نميخوانند.
مقاتل گويد: اين آيه در باره ثقيف نازل شده در وقتى كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله آنها را امر بنماز نمود. و آنها گفتند ما منحنى و دو لا نميشويم اين براى ما زشت و سبك است پس پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود در دينى كه ركوع و سجود نباشد خيرى نيست.
ابن عبّاس گويد: مراد باين روز قيامت است هنگامى كه آنها را- ميخوانند كه سجده كنند نميتوانند (وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ) در اين روز واى بر تكذيب كننده گان بوجوب نماز و عبادتها (فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ) يعنى پس بكدام كتاب بعد از قرآن تصديق خواهيد نمود و حال آنكه آن را با اعجاز و نيكويى ترتيبش تصديق نكرديد.
پس مسلّم است كسى كه بقرآن ايمان نياورد با آنچه در آنست از دليل ظاهر و نشانه روشن. ايمان بغير آن نخواهد آورد.[1]
______________________________
[1] مترجم گويد: حاكم حسكانى حنفى در شواهد التّنزيل گويد( إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلالٍ وَ عُيُونٍ) خبر داد ما را عقيل بن حسين از على بن حسين از محمّد بن عبد اللَّه از محمّد بن خالد ازرق در بصره از يحيى بن محمد بن يحيى بن محبوب در فساء از يعقوب بن سفيان گفت حديث كرد مرا عبيد اللَّه بن موسى از اسرائيل از خصيف از مجاهد از عبد اللَّه بن عبّاس در قول خداى تعالى( إِنَّ الْمُتَّقِينَ) گفت يعنى آن كسانى كه از شرك و گناه كبيره و صغيره پرهيز نمودند. و ايشان على و حسن و حسين عليهم السّلام در سايه درخت، و خيمههايى از لؤلؤ و چشمه هايى از آب پاك كه جاريست و ميوههاى مختلف از آنچه را كه دلشان ميخواهد و آرزو ميكنند و بآنها گفته ميشود بخوريد و بنوشيد گوارا و نوش جانتان باشد در بهشت مرگى و حسابى براى شما نيست سبب آنچه كه در دنيا اطاعت كرديد خدا را و ما همچنين پاداش ميدهيم نيكوكاران اهل بيت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله را در بهشت.
ترجمه تفسير مجمع البيان، ج26، ص: 221