كافران مكّه از رسول خدا (ص) آيات و معجزات خواستندكشف الاسرار و عدة الأبرار
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ- اى اجتهدوا فى المبالغة فى اليمين. كلبى و مقاتل گفتند: هر كه سوگند خورد باللّه، آن جهد يمين بود. مفسران گفتند: كافران مكّه از رسول خدا (ص) آيات و معجزات خواستند، گفتند: يا محمد! موسى را عصا بود كه چشمهاى آب از آن عصا روان شد، و عيسى را مرده زنده كردن بود، و صالح را ناقه بود. تو نيز آيتى نماى، تا بر صدق تو گواهى دهد.
رسول خدا (ص) گفت: چه خواهيد از آيات؟ گفتند: اين كوه صفا را زر گردان، و مردگان ما را بعضى زنده گردان تا با ما بگويند كه تو بر حقى يا بر باطل، يا فريشتگان را بما نماى آشكارا، تا از بهر تو گواهى دهند. رسول (ص) گفت: اگر از آنچه ميخواهيد لختى بيارم، بر آن هستيد كه تصديق كنيد؟ ايشان سوگندان ياد كردند كه تصديق كنيم، و ايمان آريم، و مسلمانان نيز بر ايمان ايشان حريص بودند.
گفتند: يا رسول اللَّه! از خدا ميخواه تا ازين آيات لختى فرو فرستد، تا مگر ايشان ايمان آرند. مصطفى (ص) همت كرد كه دعا كند، و آيت و معجزات خواهد، چنان كه ايشان درخواستهاند.
جبرئيل آمد و گفت: يا محمّد! اللَّه ميگويد: آنچه خواهى بتو دهم، و آيت نمايم، لكن اگر نگروند، و تصديق نكنند، در حال عذاب فرستم، و اگر آن آيات نخواهى، در حال عذاب نفرستم، و اگر از ايشان يكى توبت كند بپذيرم.
رسول خدا گفت صلى اللَّه عليه و سلم:«بل أتركهم حتى يتوب تائبهم».فأنزل اللَّه عز و جل: وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ اى حلفوا لئن جاءهم النبى (ص) بآية كما كانت الانبياء يجيء بها الى قومهم، ليؤمننّ بها.
سوگندان ياد كردند كه: اگر محمّد آيتى آرد بوى بگروند. رب العالمين گفت:قُلْ إِنَّمَا الْآياتُ عِنْدَ اللَّهِ و هو القادر عليها ان شاء ارسلها. اى محمّد! گوى اين آيات و معجزات نزديك اللَّه است، اگر خواهد فرستد. «وَ ما يُشْعِرُكُمْ»- اينجا وقف نيكو است، يعنى: و ما يدريكم ايمانهم؟ شما ايمان ايشان چه دانيد؟ شما غيب ندانيد.
آن گه بر سبيل ابتدا قطعى حكم كرد، و گفت: «انّها» بكسر الف بر قراءت مكّى و ابو عمرو، «إِذا جاءَتْ لا يُؤْمِنُونَ» البته ايشان چون آيت و معجزات بينند هم بنگروند.قراءت باقى «انها اذا جاءت» بفتح الف، سخن در اوّل پيوسته، و بر اين قراءت سخن در «إِنَّمَا الْآياتُ عِنْدَ اللَّهِ» تمام شد، پس بر سبيل ابتدا گويد: «وَ ما يُشْعِرُكُمْ أَنَّها إِذا جاءَتْ لا يُؤْمِنُونَ» يعنى و ما اشعركم! چون نيك دانيد شما كه گرويدگانايد كه ايشان چون آيت بينند هم بنگروند.
وجهى ديگر: و ما يشعركم لعلها اذا جاءت لا يؤمنون. و روا باشد كه «لا» صلت نهند و زيادت، چنان كه گفت: «ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ» يعنى: ان تسجد، «وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ» اى: يرجعون الى اهليهم. شامى و حمزه «لا تؤمنون» بتا خوانند خطاب با مشركان. ميگويد: شما كه مكذبانايد نيك دانيد كه چون آيت آيد هم بنگرويد.
كشف الأسرار و عدة الأبرار رشيد الدين ميبدى سوره الانعام آیه 100-110
