تجسم اعمال ـ ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطانعلیشاه»

تجسم اعمال

فَكَيْفَ إِذا جَمَعْناهُمْ لِيَوْمٍ لا رَيْبَ فِيهِ وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ (25)

بدان كه نفوس بشرى با هر فعليّتى از اعمال بدنى و رياضتهاى نفسى فعليّتى را كسب مى‏كند كه آن فعليّت على رغم آنچه بعضى گمان كرده ‏اند كيفيّت عرضى نيست، بلكه آن كيفيّت طبق آنچه كه در فلسفه از حركات جوهرى تحقيق شده است شأنى از شئون نفس است. و شأن آن كيفيّت (حركت جوهرى) اين است كه پس از برداشته شدن حجابهاى طبيعت، به سبب مرگ اختيارى يا اضطرارى براى نفس باقى مى‏ماند، بدين گونه كه آن كيفيّت به صورت مجسم ظاهر شده، تمثّل پيدا مى‏كند به‏ وسيله صورتى كه موافق و مملوك نفس باشد، و همين معنى تجسّم اعمال است، و خداوند در صورتى كه آن اعمال نيك باشد بر طبق آن صورت بر صاحب آن اعمال تفضل مى‏كند. و يا اينكه بر طبق آن صورت (اگر بد باشد) عذابش را دو يا چند برابر مى‏كند و اين امر بر طبق اختلافى است كه در كسب اعمال او وجود دارد. لذا يكى از معانى دو بهشت (جنتان) همانست كه ذكر شد. و از اين رو خداى تعالى: مى‏فرمايد: وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ‏[10] (براى كسى كه از مقام پروردگارش بترسد، دو بهشت است). و معنى ديگر آن كه نقل كرده ‏اند كاملا ضعيف است.

لذا مى‏فرمايد: وَ لكِنْ لا تَعْلَمُونَ‏ (امّا شما نمى‏ دانيد).

ترجمه تفسير بيان السعادة فى مقامات العبادة، ج‏3، آل عمران آیه ۲۵