بيان اتّصال به ملكوت عليا و سفلى ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطان علیشاه»
بدان كه در گذشته اين مطلب تكرار شده كه عالم طبيعت بين دو ملكوت عليا و سفلى واقع است، عالم جنّ مانند عالم ملايكه محيط به دنيا و مىتواند در دنيا تصرّف كند، در اين مورد فرقى بين جنّ و ملايكه نيست و لذا حال ابليس بر ملايكه مشتبه شد و گمان كردند كه ابليس از آنان است.
و هر كس به نفس خويش رياضت دهد و خوردن و آشاميدن و خواب و سخن او اندك باشد و از خلق كناره گيرى كند، اگر اين معنا به سبب امر امركنندهى الهى باشد به عالم ملايكه متّصل مى شود و در حيطهى آگاهى بر چيزى كه بشر بر آن مى تواند اطّلاع حاصل كند.
و نيز در تصرّف بر عناصر، شبيه به ملايكه مى گردد و در عناصر و مواليد آن هر طور كه بخواهد تصرّف مى كند، اعيان و اشيا را از وجود خود دگرگون مىكند.
علاوه بر آن ملايكه نيز به او خبر مىدهند، او را در علم و آگاهى به چيزى كه قدرت علم به آن را ندارد و در تصرّف به آن يارى مىكنند.
اگر رياضت او به امر آمر الهى نباشد، يا به امر آمر الهى باشد ولى از تحت امر او خارج باشد و در رياضت و مشاهده اش مستبدّ به رأى باشد.
اعمّ از آنكه تحت امر آمر شيطانى باشد يا نباشد و اعمّ از آنكه رياضت او به طريق شرايع و طبق قانون نواميس الهى باشد يا چنين نباشد چنين شخصى حتما به عالم جنّ و شياطين متّصل شده و در احاطه و تصرّف شبيه آنها قرار مىگيرد و توانايى بر چيزى پيدا مىكند كه ديگران توانايى آن را ندارند و آگاهى بر چيزى مىيابد كه ديگران ندارند و او كسى را عبادت و پرستش مىكند كه در عالم مشهود او تصرّف مىكند به گمان اينكه او خداست، يا ملايكه بزرگى از ملايكهى خداست و عبادت او را عبادت ملايكه مىنامد.
و روى همين جهت بود كه ملايكه عبادت مشركين نسبت به خودشان را انكار كردند، پرستش جنّ را براى آنها اثبات نمودند.
و نيز بدان كه هر عبادت كننده غير خدا عبادت غير خدا را نمى كند مگر با عبادت معنوى شيطان، خواه معبود غير خدا ملايكه باشند يا غير آنها از جماد، نبات، حيوان، انسان، جنّ و شيطان.
پس عبادت كننده غير خدا اوّلا شيطان را عبادت مى كند، به سبب عبادت شيطان، غير خدا را عبادت مى كند، پس او در حقيقت در عبادت غير خدا شيطان را عبادت مى كند، نه معبود خود را، زيرا اگر شيطان نبود آن معبود را عبادت نمى كرد.
فَالْيَوْمَ لا يَمْلِكُ لفظ «فاء» براى ترتيب در اخبار يا جزاء شرط مقدّر است، اگر امروز معبودها عبادت، عبادتكنندگان را انكار مىكنند و هر يك در كار خود متحيّر و مضطرب و در نهايت اضطراب و تشويش است پس امروز هيچ يك براى ديگرى مالك نفع و ضرر نيست.
بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعاً وَ لا ضَرًّا زيرا همه كارها در آن روز به دست خداست به خلاف روز دنيا كه ممكن است توهّم شود كه بعضى قدرت بر نفع و ضرر بعضى ديگر را دارند.
و خطاب به ملايكه و عبادت كنندگان آنها يا به مطلق عبادت كنندگان و معبودها، يا به مطلق رؤسا و مرئوسين، يا به اجنّه و عبادت كنندگان آنهاست.
وَ نَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا كسانى كه ظلم و ستم كردند از فاليوم معبودها و متاعها و يعنى معبودها و متاعهايى كه معبود و متاع بودن آنان با اذن و اجازه از جانب خدا نبوده و اطاعتكنندگان يعنى كسانى كه عبادت و اطاعت و شرك آوردن آنها با اذن و اجازه از جانب خدا نبوده است.
ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطان علیشاه» سوره سبا 29-54