ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن فضل بن حسن طبرسی سوره الزمر 32 الی 35
[سوره الزمر (39): آيات 32 تا 35]
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَ كَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جاءَهُ أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرِينَ (32)
وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (33)
لَهُمْ ما يَشاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذلِكَ جَزاءُ الْمُحْسِنِينَ (34)
لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا وَ يَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ (35)
ترجمه:
پس كيست كه ظالمتر باشد از آن كه دروغ بست بر خدا و تكذيب كرد به راستى، هنگامى بيامد او را، آيا نيست در جهنم جايگاهى براى كافران و آن كه آورد صدق را و تصديق كرد به آن، ايشان، آنانند پرهيزكاران.
بر ايشان است آن چه بخواهند نزد پروردگارشان، آن است پاداش نيكوكاران.
تا محو كند خدا از ايشان بدترين آن چه كردند و پاداش دهد به ايشان مزدشان را به بهترين آن چه كه بودند عمل مى كردند.
اعراب:
وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ– (الذى) در اينجا به معنى جنس است چون خبرش جمع بوده كه (اولئك) باشد پس به آن فرد معينى اراده نشده است.
ليكفر- (لام) در اين كلمه از صله (لَهُمْ ما يَشاؤُنَ) مىباشد و برخى گفته اند: (لام) به معنى قسم است كه تقدير چنين است (و اللَّه ليكفرن) كه نون حذف شده و لام كسره داده شده است.
تفسير:
اكنون خداوند به بيان حال دو فرقه حق و باطل اشاره كرده و فرمايد:
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ (پس كيست ظالمتر از آن كه به خدا دروغ بست) به اين كه گفت براى خدا فرزند و شريك مى باشد.
وَ كَذَّبَ بِالصِّدْقِ (و به راستى تكذيب كرد) كه توحيد و قرآن باشد إِذْ جاءَهُ (زمانى كه بيامدش)، سپس خداوند تهديد كرده آن كه را به اين حالت بوده و مى گويد:
أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرِينَ (آيا در جهنم جايگاهى براى كافران نيست) يعنى منزل و مقامى براى منكران حق در جهنم نيست؟! و منظور از اين استفهام تثبيت و تقرير است، يعنى محققا جايگاهى بر ايشان در بهشت خواهد بود.
وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ (و آن كه آورد صدق را و تصديق كرد آن را).
در معنى آيه فوق اختلاف شده، برخى گفته اند مراد از: (وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ) حضرت محمد (ص) است كه قرآن را آورده و مؤمنان او را تصديق كردند و او حجت ايشان در دنيا و آخرت است. و اين سخن «ابن زيد، قتاده، و مقاتل» است و استدلال كردهاند به اين كه خدا مى گويد:
أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (ايشان آنانند پرهيزكاران).
و نيز گفته شده منظور از: (وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ) «جبرئيل» است كه قرآن را آورده و محمد (ص) آن را تصديق و قبول كرده است و اين قول «سدى» است.
و برخى گفتهاند: منظور از (الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ) حضرت محمد بوده كه بر وى كلمه (لا اله الا اللَّه) آمده كه آن را تصديق كرده و آن را تبليغ نموده است و اين گفتار «ابن عباس» است و گويد: اگر تصديق كننده غير از محمد (ص) باشدلازم است چنين گفته شود: (و الذى صدق به) و اين قويترين اقوال است.
«عطا» و «ربيع» گويند مراد از: (الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ) پيامبران بوده و از (صدق به) پيروان ايشان مىباشد، بنا بر اين (الذى) به معنى جنس مى باشد.
و نيز گفته اند: مراد از (وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ) حضرت محمد (ص) بوده و مراد از (صدق به) حضرت على (ع) مى باشد. و اين قول «مجاهد» بوده و «ضحاك» آن را از «ابن عباس» روايت كرده و نيز مروى از امامان معصوم ما از آل محمد عليهم السلام مى باشد.
سپس خداوند منت گذارده به آنان كه بر ايشان نعمتها را آماده كرده و مى گويد:
لَهُمْ ما يَشاؤُنَ (بر ايشان است آن چه بخواهند) از ثواب و نعمتهاى بهشت عِنْدَ رَبِّهِمْ (نزد پروردگارشان) كه از جانب خداوند به آنها مى رسد ذلِكَ جَزاءُ الْمُحْسِنِينَ (اين است پاداش نيكوكاران) بر احسانى كه در دنيا انجام داده و اعمال صالح را بجاى آوردند لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا (تا محو كند خداوند از ايشان بدترين چيزى كه انجام دادند) يعنى خداوند از ايشان عقاب شرك و معاصى را ساقط مى كند كه قبلا انجام داده بودند به خاطر ايمان و احسانى كه كرده و بازگشت به خدا كرده اند.
وَ يَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُمْ (و پاداش دهد به ايشان مزدشان را) يعنى ثوابشان را بِأَحْسَنِ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ (به بهتر چيزى كه بودند عمل مىكردند) يعنى به واجبات و مستحبات، كه آنها بهترين اعمال ايشان است، زيرا مباح اگر چه نيكوست ولى استحقاق ثواب و مدح بر آن مترتب نمى گردد.
ترجمه تفسير مجمع البيان، ج21