مراتب علم باری تعالی ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطانعلیشاه»

وَسِعَ كُلَّ شَيْءٍ عِلْماً
مراتب علم باری تعالی

اين جمله كنايه از احاطهى علم خدا به اشيا است، چون علم خدا داراى مراتبى است، مرتبه اش از آن عين ذاتش است، كه آن مرتبهى غيب است كه خبرى و اثرى از آن نيست، پس در اين مرتبه ما را بحثى در آن نيست.

مرتبهى ديگر آن مرتبهى فعل حقّ است كه از آن تعبير به مشيّت و حقّ مطلق مىشود و اين مرتبه جامع همهى موجودات با وجودهايشان مىباشد، نه با حدود و تعيّناتشان، كه حدود و تعيّنات نسبت به ذات نيست مى باشند و راهى به آن عالم ندارند.

و مرتبهى ديگر از علم خداى تعالى مرتبهى اقلام عالى است، كه حكم آن حكم مشيّت است، مرتبهى ديگر آن نفوس كلّى، مرتبهى اى نفوس جزيى، مرتبه اى از آن وجودات طبيعى است و هر مرتبه اى از مراتب عالى علم خداى تعالى است بر مراتب پايينتر، زيرا كه جميع مراتب پايين با همه وجودهايشان با حدودشان در مرتبهى عالى مجتمع نيست.

و همانطور كه آن مرتبهى عالى، به همهى مراتب پايينتر عالم است، به خود نيز عالم است.

علم مرتبهى پايينتر داشتن دانش است برخاسته از سبقت بر عالم از نظر مرتبه عالى، علم به خود آن مرتبهى علمى است كه همراه معلوم است، و عالم طبع با همهى وجودش علم خداى تعالى است از نوع علمى كه همراه معلوم است.

پس هر چيزى براى خدا معلوم است به سبب علم سابق حقّ تعالى بر معلوم و با وجود خاصّش معلوم خداى تعالى است كه همان علم خداى تعالى به همان است.

ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطانعلیشاه»سوره طه۷۷-۱۱۴