اقسام نعمت در قرآن كشف الاسرار و عدة الأبرار
«ثُمَّ يُنْكِرُونَها وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَ» يعنى و كلّهم الكافرون الجاحدون.
و قيل انّما قال: «وَ أَكْثَرُهُمُ» لان فيهم الصّبىّ و المؤف. و قيل: «يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ» يعنى امر النبى (ص) انّه حقّ ثمّ ينكرونها بتكذيبهم. و قيل هو قول الرّجل لولا فلان لكان كذا و كذا، اهل معانى گفتند نه هر چه عامّه مردم آن را نعمت شمرند آن نعمتست بلكه اين باختلاف طباع و تفاوت اغراض مردم بگردد و بر جمله هر چه اللَّه تعالى آفريد از بهر مردم از چهار قسم بيرون نيست،
يك قسم آنست كه هم درين جهان پسنديده است و سودمند و هم در آن جهان و آن علمست و خلق نيكو، دانايى و خوش خويى و درين جهان بحقيقت نعمت اينست و همه دلها و طبعها گواهى دهند كه چنين است.
ديگر قسم آنست كه هم درين جهان زيان كارست هم در آن جهان و آن نادانيست و بدخويى كه همه طبعها ازو رميده و بنزديك عاقلان نكوهيده.
ديگر قسم آنست كه درين جهان ازو آسايش است و راحت و در آن جهان رنج و محنت و آن نعمت و زينت دنياست و استمتاع بآن، هر چه جاهلانند آن را نعمت شمرند و عاقلان آن را بلاء و عقوبت دانند، و يشهد لذلك قوله: «فَلا تُعْجِبْكَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الْحَياةِ الدُّنْيا»- مثال اين عسل است كه درو زهر بود، جاهل ظاهر آن بيند، نعمت شمارد، و عاقل تعبيه آن شناسد، بلا داند.
چهارم قسم آنست كه درين جهان ازو رنج است و دشخوارى و در آن جهان همه راحتست و شادى و آن طريق رياضت و مجاهدتست و مخالفت شهوت، مرد بى حاصل و جاهل رنج نقدى بيند، بلا شمرد، باز عارف ديندار آن را عين نعمت شمرد كه تعبيه آن بحقيقت شناسد، همچون داروى تلخ بنزديك بيمار نقدى با رنج است، امّا راحت شما و صحّت در پى آنست، و اين رنج در راه آن نعمت نه گرانست.
كشف الأسرار و عدة الأبرار رشيد الدين ميبدى سورة النحل آیه 78-89