ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن فضل بن حسن طبرسی سوره ص26 الی 29

[سوره ص (38): آيات 26 تا 29]

يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى‏ فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ (26)

وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلاً ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ (27)

أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ (28)

كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ (29)

ترجمه:

اى داود همانا قرار داديم تو را خليفه در زمين، پس حكم كن ميان مردم به حق و پيروى مكن خواهش نفس را، پس گمراه مى‏كند تو را از راه خدا، همانا آنان كه گمراه شدند از راه خدا بر ايشان است عذاب سخت به آن چه فراموش كردند روز حساب را. و نيافريديم آسمان و زمين را و آنچه ميان آن دو است.

بيهوده، اين گمان آنان است كه كافر شدند، پس واى بر آنان كه كافر شدند از آتش. يا قرار مى‏دهيم آنان را كه ايمان آوردند و عمل صالح انجام دادند مانند.

مفسدان در زمين؟ يا قرار مى‏دهيم پرهيزكاران را مانند فاجران. كتابى است، نازل كرديم آن را بر تو، مبارك است، تا تدبير كنند در آيات آن و تا پند بگيرند صاحبان خرد.

قرائت:

«ابو جعفر» و «اعمش» و «برجمى» (لتدبروا) به (تاء) و تخفيف و ديگران به (ياء) و تشديد قرائت كرده ‏اند.

توجيه در قرائت اول اين است كه: كلمه فوق در اصل (لتتدبروا) بوده كه (تاء) دوم كه فاء الفعل باشد حذف شده است.

و توجيه قرائت دوم اين است كه: اصل كلمه فوق (ليتدبروا) بوده كه (تاء) در (دال) ادغام شده است.

لغات:

خليفه- كسى را گويند كه تدبير امور را از طرف شخص ديگرى متعهد شود و (خليفة اللَّه) در زمين آن را گويند كه خداوند تدبير امور بندگانش را به امر خود به او سپرده باشد.

تفسير:

و اكنون خداوند به تمام كردن نعمت خود بر داود پرداخته و مى ‏گويد:

يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ‏ (اى داود همانا قرار داديم تو را خليفه در زمين) يعنى تو را خليفه گردانيديم از جانب خودمان بر بندگان تا به امر ما امور آنان را تدبير كنى.

«ابى مسلم» چنين معنى كرده است كه: تو را جانشين پيامبران گذشته در دعوت به توحيد و عدل و بيان احكام، قرار داديم.

فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِ‏ (حكم كن ميان مردم به حق) يعنى تفصيل بده امور بندگان را. و منظور از حق قرار دادن هر چيزى در جاى خود مى ‏باشد.

وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى‏ (و پيروى از هوى نكن) يعنى از آن چه طبعت به سوى‏ آن ميل مى‏ كند و خواهش نفست به آن دعوت مى‏كند در صورتى كه مخالف حق باشد پيروى نكن.

فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‏ (پس گمراه مى‏كند تو را از راه خدا) يعنى اگر از هواى نفست پيروى كنى تو را از راه حق كه راه خداست باز مى‏دارد.

إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‏ (همانا آنان كه گمراه شوند از راه خدا) و از دستورى كه خدا به ايشان داده اعراض كنند:

لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ‏ (بر ايشان خواهد بود عذاب سخت به آن چه فراموش كردند روز حساب را) كه ترك كردند در دنيا اطاعت خداوند را. از «عكرمه» و «سدى». بنا بر اين (يوم الحساب) متعلق به (عذاب شديد) مى‏ باشد.

و برخى چنين معنى كرده ‏اند كه: بر ايشان عذاب سخت خواهد بود به اين كه از ياد روز حساب اعراض كردند. و در اين صورت (يوم) متعلق به (نسوا) خواهد بود.

وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا (و ما نيافريديم آسمان و زمين و آنچه را ميان آن دو است بيهوده) كه غرض و حكمتى در آن نباشد، بلكه همه روى حكمت آفريده شده است كه عبارت باشد از خلقت انواع حيوانات سودمند و عرضه ثواب عظيم بر خردمندان و هزاران حكمت و منافع ديگر كه در سراسر جهان هويداست و اين سخن منافات دارد با نظريه «اهل جبر» كه معتقدند كارهاى باطل و گمراه كننده نيز از فعل خداوند است! ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا (اين، گمان آنان است كه كافر شدند) به خداوند و حكمت او را در خلقت منكر شدند.

فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ (پس واى بر آنان كه كافر شدند از آتش) كه دچار آن خواهند شد.

سپس خداوند بر اساس سرزنش كافران با جمله استفهاميه مى گويد:

أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا (يا قرار دهيم آنان را كه ايمان آوردند) يعنى آيا ما قرار مى‏دهيم آنان را كه خدا را تصديق كرده و به رسولان او ايمان آوردند وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ‏ (و عمل كردند به صالحات) و طاعات‏ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ‏ (مانند فساد كاران در زمين) و عمل كنندگان به گناهان.

أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ (يا قرار مى ‏دهيم پرهيزكاران را مانند تباه- كاران) يعنى آيا ما پرهيزكاران را كه از معاصى خداوند بجهت ترس از مجازات پرهيز كرده‏اند مانند فاجران كه طاعات را ترك كرده و مرتكب معاصى شده ‏اند قرار مى ‏دهيم؟! هرگز چنين نخواهد بود!! سپس خداوند پيامبر خود را مورد خطاب قرار داده و مى‏ فرمايد:

كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ‏ (كتابى است نازل كرديم بر تو مبارك است) يعنى اين قرآن كه بر تو نازل كرديم داراى منافع بسيار است هر كه به آن معتقد شود خواهد فهميد كه چه اندازه خداوند به او نعمت ارزانى داشته است.

لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ‏ (تا تدبّر كنند در آيات آن) يعنى بايد مردم در آن انديشه كنند و از مواعظ آن پند گيرند.

وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ‏ (و بايد پند گيرند صاحبان خرد) يعنى عقلايى كه مورد خطاب اين آيه مى ‏باشند.

ترجمه تفسير مجمع البيان، ج‏21