توضیح پدرومادر ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده
چنانچه از امام رضا عليه السّلام آمده است: كه فرمود: خداوند امر كرد به سپاسگزارى بر او و بر پدر و مادر، پس كسى كه بر پدر و مادرش شكر و سپاس نكند خدا را شكر نخواهد كرد.[11] من مىگويم: اين مطلب علّتى ندارد جز اينكه شكر خدا مندرج در شكر والدين است.
وَ إِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما چون پدر و مادر تكوينى چنانچه در سورهى بقره و سورهى نساء گذشت بر حسب هر مرتبه از مراتب وجود انسان و هر شأنى از شئون او غير از پدر و مادر بر حسب مرتبهى ديگر و شأن ديگر است.
همچنين است بر حسب تكليف و اختيار … لذا شيطان و نفس والدين انسان محسوب مىشود، چنانچه عقل و نفس و محمّد صلى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام نيز والدين مىشوند و همانطور كه جائز است مقصود از والدين والدين جسمانى باشد.
همچنين جائز است مقصود از دو والدين روحانى باشد، همانطور كه جائز است مقصود پدر و مادر تكوينى باشد ممكن است مراد پدر و مادر تكليفى باشد.
بنا بر اين جائز است مقصود از والدين در قول خدا: وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ والدين جسمانى و روحانى باشد.
و مقصود از ضمير در قول خدا: وَ إِنْ جاهَداكَ والدين جسمانى و روحانى ولى والدين بر حسب مقام جهل او تكوينى يا تكليفى و در مرجع ضمير به طريقه استخدام عمل شده است.
و اخبار زيادى وارد شده كه دلالت مىكند بر اينكه محمّد صلى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام افضل پدران اين امّت هستند و حقّ آن دو بزرگتر از حقّ پدران جسمانى است و كسى كه آن دو را راضى كند خداوند پدر و مادر جسمانى او را راضى مىكند.
از جعفر بن محمّد عليه السّلام وارد شده: هر كس حقّ پدران برتر يعنى محمّد صلى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام را مراعات كند آنچه را كه از حقّ پدر و مادر خودش و ساير بندگان خدا ضايع كرده به او ضرر نمىزند، چه على عليه السّلام و محمّد صلى اللّه عليه و آله پدر و مادر او را با شفاعت خود، راضى مىسازند.[12] و از على بن محمّد عليه السّلام آمده است: كسى كه پدر و مادر دينيش يعنى محمّد صلى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام بر او گرامىتر از پدر و مادر نسبيش نباشد پس از جانب خدا در حلال و حرام و قليل و كثير نيست.[13] و از امير المؤمنين عليه السّلام است كه فرمود: والدين كه خداوند شكر آن دو را واجب نموده كسانى هستند كه علم به دنيا آوردند و حكم به ارث گذاشتند و مردم به طاعت آن دو مأمور شدند سپس فرمود:
إِلَيَّ الْمَصِيرُ يعنى بازگشت بندگان به سوى خداست و دليل بر اين مطلب پدر و مادر هستند.
سپس امام به ابن حنتمه و دوستش رو كرد و در ميان خاصّ و عامّ گفت لقمان در سفارش و وصيّت مىگويد: اگر پدر و مادر كوشش كردند كه به من شرك بورزى و از كسى كه مأمور به اطاعت او شدى عدول كنى از آنان اطاعت مكن و سخن ايشان را گوش مكن.
سپس قول بر والدين را عطف كرد و گفت: وَ صاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً مىگويد: فضل پدر و مادر را بر مردم بشناسان و مردم را به راه ايشان دعوت كن، اين است قول خداى تعالى: وَ اتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فرمود بازگشت شما به سوى خدا و سپس به سوى ما است، پس از خشم خدا بترسيد، نافرمانى والدين را نكنيد كه رضاى آن دو رضاى خدا و خشم سخط آن دو خشم و غضب خداست.[14] اخبار زيادى در حفظ حقّ والدين جسمانى و اطاعت از آنان، دلسوزى و دعا بر آن دو حتّى اگر حقّ را نشناسند وارد شده است.
روايت شده: مردى خدمت نبى صلى اللّه عليه و آله رسيد و عرض كرد سفارش و توصيهاى به من بكن، رسول خدا صلى اللّه عليه و آله فرمود: به خدا شرك نياور اگر چه با آتش سوخته شوى، در هر حال قلب تو با ايمان آرام و مطمئنّ باشد، از پدر و مادرت اطاعت كن و به آنها نيكى كن زنده باشند يا مرده، اگر به تو امر كردند از اهل و مال خود خارج شوى دستور آنها را انجام بده كه آن از ايمان است.[15] از امام صادق عليه السّلام آمده است: نيكى به پدر و مادر واجب است اگر چه مشرك باشند و در معصيت خالق نبايد آن دو يا غير آن دو رااطاعت كرد، كه در معصيت خالق اطاعت از هيچ مخلوقى نبايد كرد.[16]
ترجمه بیان السعاده فى مقامات العباده سلطان محمد گنابادی«سلطان علیشاه» سوره لقمان